فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بخش مهمی از ادبیات عامیانه‌ی کودکان را اشعاری به ظاهر فاقد معنا و پیام تشکیل می‌دهد که اولین و مهم‌ترین ویژگی آن‌ها موسیقی برخاسته از سازه‌های زبانی است. این اشعار با عنوان «هیچانه» در ادبیات اقوام و ملل مختلف جهان وجود دارد و کارکرد اصلی آن افزایش هیجان و حرکت برای کودک است. این پژوهش، ضمن آشنایی با «هیچانه»های رایج در خراسان، به بررسی زیباشناختی آن‌ها به روش کیفی و استدلالی- استقرایی پرداخته است؛ نخست، ویژگی­های اولیه و زیربنایی هیچانه؛ یعنی معناگریزی در سطح واژه و جمله، موسیقی (و عناصر مؤثر در ایجاد آهنگ کلام از جمله تکرار، قافیه‌سازی) و طنزآفرینی بیان شده و سپس شگردهای ویژه‌ی این گونه‌ی ادبی همچون وارونه‌سازی، عدم صراحت، توالی و تکرار، پایان غیرمنتظره هیچانه‌ها و پویاسازی و جان‌بخشی به پدیده‌ها و اشیا مورد توجه قرار گرفته و نقش هر کدام از این موارد در زیبایی‌بخشی به این نوع شعر مشخص شده است. رهایی از قید معنا در هیچانه، فضایی مناسب برای پرورش ذهن و خلاقیت و زبان‌آموزی برای کودک فراهم ‌‌می‌آورد و حد و مرز تخیل او را بسیار وسعت می‌‌بخشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد واژه­های ابتکاری و طنزآفرینی در هیچانه­های محلی بیشتر به کار رفته است و وجه شاخص هیچانه­های رسمی، توالیِ تکرار است. مهم‌ترین رکن زیباشناسی این نوع شعر؛ یعنی موسیقی، بار نبودِ معنا را جبران می‌کند و اقبال کودک را به اجرای آن بیشتر می­کند؛ تکرار واج، هجا و واژه، کاربرد وزن ضربی و کوتاه، قافیه‌سازی بدیع، ضمن تقویت تخیل کودک، مهارت زبان­آموزی او را بالا می­برد. همچنین توازن نحوی به‌صورت پرسش و پاسخ‌های مکرر یا برشماریِ واژه‌ها و عبارات، هیچانه را جذاب و دل‌نشین می‌کند و باعث پویایی و نشاط کودک می‌شود.