ارایه الگوی بهبود فرهنگ شهروندی با تاکید بر نقش مساجد در استان خراسان جنوبی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مدیریت فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
2 استادیار مدیریت دولتی و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
3 استادیار مدیریت فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
doi
10.22034/fakh.2025.532489.1745چکیده
فرهنگ شهروندی، بهعنوان مجموعهای از ارزشها، رفتارها و هنجارهایی که در تعاملات اجتماعی و زندگی روزمره افراد در جامعه شکل میگیرد، نقش بسزایی در توسعهی پایدار و همبستگی اجتماعی ایفا میکند. در این راستا، نهادهای اجتماعی و فرهنگی، بهویژه مساجد، میتوانند تأثیر قابل توجهی بر شکلگیری و تقویت فرهنگ شهروندی داشته باشند. استان خراسان جنوبی با تاریخ غنی و تنوع فرهنگی، بهویژه در زمینه فعالیتهای مذهبی و اجتماعی، بستر مناسبی برای بررسی نقش مساجد در ارتقای فرهنگ شهروندی فراهم میآورد. مساجد نهتنها بهعنوان مکانهای عبادت، بلکه بهعنوان مراکز آموزشی و اجتماعی، میتوانند به ترویج ارزشهای اخلاقی، اجتماعی و مشارکت فعال شهروندان کمک کنند. با توجه به اهمیت این نهاد مذهبی، هدف این تحقیق شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف فرهنگ شهروندی و نقش مساجد در استان خراسان جنوبی در این زمینه است. برای دستیابی به این هدف، از روش مرور سیستماتیک ادبیات (SLR) استفاده شد. در این راستا دادهها از طریق بررسی مطالعات پیشین داخلی و خارجی جمعآوری و پس از چهار مرحله پالایش، از میان ۱۲۳ مطالعه، ۲۴ پژوهش برای تجزیه و تحلیل اطلاعات انتخاب شد. نتایج تحقیق نشان میدهد که مساجد بهعنوان مراکز ارتباطی و آموزشی میتوانند نقش کلیدی در ارتقای فرهنگ شهروندی در استان خراسان جنوبی ایفا کنند. ظرفیتهای ارتباطی مساجد، طراحی و معماری آنها و برنامههای آموزشی مرتبط با حقوق و مسئولیتهای شهروندی، همگی از عوامل مؤثر در تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش آگاهیهای فرهنگی هستند. نتیجهگیری این تحقیق بیانگر این است که با بهینهسازی نقش مساجد بهعنوان مراکز آموزش غیررسمی و ارتقای مشارکتهای اجتماعی در این استان، میتوان به بهبود فرهنگ شهروندی و کیفیت زندگی اجتماعی در جوامع مسلمان کمک کرد. این الگو میتواند بهعنوان راهکاری مؤثر برای مواجهه با چالشهای اجتماعی و فرهنگی در جوامع مختلف مورد استفاده قرار گیرد و به توسعهی پایدار شهری کمک کند.
