مفهوم معنویت سازمانی در مطالعات سازمان و مدیریت و دیدگاه‌های پیرامون آن

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، مدیریت فناوری اطلاعات، گرایش مدیریت خدمات و توسعه فناوری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، مدیریت فناوری اطلاعات، گرایش سیستم‌های اطلاعاتی پیشرفته، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

3 گروه مدیریت، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.

doi
10.48308/jpap.2021.101611
چکیده

هدف:  در دهه‌های اخیر، پژوهش‌های مختلفی در حوزه معنویت سازمانی انجام گرفته است و طی این پژوهش‌ها مشخص شده که ابعاد و خصوصیات آن، وابسته به دیدگاه مورد استفاده است. معنویت سازمانی از سه دیدگاه مورد بررسی قرار می‌گیرد: معنویت فردی، معنویت در محل کار و معنویت سازمانی. همچنین، می‌توان معنویت را از دیدگاه مذهبی نیز در نظر گرفت. پژوهش حاضر، به شناسایی مفهومی فراگیر از معنویت سازمانی در زمینه مدیریت بر اساس اصطلاحات و مفاهیم استفاده‌شده در ادبیات این حوزه می‌پردازد.روش‌شناسی: یک مرور نظام‌مند از ادبیات با استفاده از مقالاتی که اصطلاحات مرتبط با معنویت سازمانی در عنوان، چکیده یا کلمات کلیدی آن‌ها به‌کار رفته است، در پایگاه‌های Scopus و Web of Science انجام گرفت و به ترتیب 285 و 168 مقاله در آن‌ها یافت شد. مقالات مستخرج، با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer تحلیل شدند.یافته‌های پژوهش: نتایج حاصله شامل دو خوشه بودند: معنویت سازمانی و معنویت در محل کار. تحلیل خوشه‌ها نشان می‌دهد که فضایی برای پژوهش در زمینه معنویت در محل کار و شکافی در مطالعات معنویت سازمانی در حوزه مدیریت وجود دارد. مفهوم پیشنهادی برای معنویت سازمانی، یک هویت سازمانی است که از ارزش‌ها، شیوه‌ها و گفتمان حاکم بر آن نشئت می‌گیرد که از معنویت فردی و معنویت در محل کار تشکیل می‌شود، توسط رهبر و سایر اعضاء هدایت می‌شود و تحت‌تأثیر محیط، فرهنگ سازمانی و مدیریت دانش است.محدودیت‌ها: محدودیت اصلی مربوط به روش مورد استفاده و خصوصاً نرم‌افزارهای و گزینه‌های جستجو و اسکن در پایگاه‌ها و مقالات است.پیامدهای عملی: تعریف معنویت به این صورت سبب تولید ارزش و منفعت اجتماعی می‌شود که در وجهه، مأموریت، رسالت و ارزش‌های سازمان قابل رؤیت است.ابتکار یا ارزش مقاله: این پژوهش، ادبیات موجود در زمینه معنویت سازمانی را با روشی که تاکنون در مقالات این حوزه به کار نرفته است طبقه‌بندی می‌کند و مفهومی کامل‌تر از معنویت سازمانی ارائه می‌دهد.