اثربخشی برنامهدرسی شطرنج بر مهارتهای شناختی و فراشناختی دانشآموزان دارای اهمالکاری تحصیلی
نویسندگان
1 آموزگار ابتدایی ناحیه دو کرمان
2 گروه آموزش تربیت بدنی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران
3 گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران Email: r.saberi@cfu.ac.ir
doi
10.48310/ise.2025.17991.1174چکیده
زمینه و هدف: اهمالکاری تحصیلی یکی از چالشهای مهم نظام آموزشی است که میتواند عملکرد تحصیلی و رشد مهارتی دانشآموزان را تحتتأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامۀ درسی شطرنج بر بهبود مهارتهای شناختی و فراشناختی دانشآموزان دارای اهمالکاری تحصیلی انجام شد. تمرکز اصلی بر شناسایی نقش بازی شطرنج در ارتقای قابلیتهای ذهنی و تنظیمشدگی یادگیری این دانشآموزان بود.روش: مطالعه به شیوهای شبهآزمایشی انجام شد و جامعۀ آماری آن شامل دانشآموزان دختر و پسر پایۀ ششم ناحیۀ ۲ شهر کرمان در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود. از طریق نمونهگیری تصادفی خوشهای، ۷۲ دانشآموز اهمالکار انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمایش (هرکدام ۳۶ نفر) تقسیم شدند. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامۀ اهمالکاری سواری (۱۳۹۰)، مهارتهای شناختی نجاتی (۱۳۹۲) و مهارتهای فراشناختی مختاری و ریچارد (۲۰۰۲) بود.یافتهها: نتایج تحلیل دادهها نشان داد که آموزش برنامۀ شطرنج تأثیر معناداری بر بهبود مهارتهای شناختی از جمله حافظه، توجه انتخابی و پایدار، کنترل مهاری، تصمیمگیری، برنامهریزی، شناخت اجتماعی و انعطافپذیری شناختی دارد (P<0.001). همچنین، در حوزۀ مهارتهای فراشناختی نیز ارتقاء معناداری در راهبردهای کلی خواندن، حل مسئله و راهبردهای حمایت از خواندن مشاهده شد (P<0.001).بحث و نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که آموزش شطرنج میتواند بهعنوان ابزاری مؤثر در تقویت مهارتهای شناختی و فراشناختی دانشآموزان دارای اهمالکاری تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد. این نتایج میتواند برای معلمان، مشاوران آموزشی و برنامهریزان درسی به منظور طراحی فعالیتهای آموزشی مؤثر و هدفمند قابل توجه باشد.
