فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: چالش عمده­ای که معلمان تازه­کار با آن مواجه هستند، ناتوانی آنها برای حفظ کنترل کلاس درس است و رایج­ترین درخواست معلمان برای کمک بیشتر با مدیریت کلاس درس ارتباط دارد. هدف اصلی پژوهش حاضر تدوین مدل مفهومی مدیریت کلاس اثربخش به روش فراترکیب برای مدارس ابتدایی بود. روش: این پژوهش با رویکردی کیفی و به روش فراترکیب انجام گرفت. جامعۀ پژوهش شامل تمامی مطالعات و گزارش­های پژوهشی اعم از مقالات و پایان­نامه­های فارسی و انگلیسی مرتبط با حوزۀ مدیریت اثربخش در کلاس درس بود. برای نمونه­گیری، 140 مقاله با استفاده از کلیدواژه­های مرتبط و از طریق پایگاه­های علمی معتبر و مرور یافته­های پژوهش در سال­های  1970 م. تا 2023 م. انتخاب شد و نمونه­گیری در ابتدا با مطالعۀ 350 پژوهش آغاز شد و در مرحلۀ اول پس از بررسی عناوین مطالعات، 97 مطالعه که نامرتبط با پژوهش حاضر بود، حذف شدند و 253 مطالعه باقی ماند. در مرحلۀ دوم چکیدۀ مطالعات مورد بررسی قرار گرفت و 73 مطالعۀ نامرتبط با پژوهش حاضر حذف شدند و 183 مطالعه باقی ماند؛ سپس در مرحلۀ آخر بعد از بررسی محتوا، 43 مطالعۀ نامرتبط با پژوهش حاضر حذف شدند و درنهایت 140 واحد مطالعاتی انتخاب و بررسی شد. برای کسب قابلیت اعتبار، کلیۀ کدگذاری­ها و طبقات اولیه به خبرگان (اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران) ارسال و از نظرات تأییدی و تکمیلی آنها در کلیۀ مراحل کار در جهت پیاده­سازی، کدگذاری و تدوین مدل مفهومی استفاده شد و درنهایت، برای تجزیه‌وتحلیل کیفی داده­های پژوهش حاضر از کدگذاری 3 مرحله­ای اشتراوس و کوربین (1395) استفاده شد. یافته­ها: بنابر یافته­های به‌دست‌آمده در این پژوهش، مدلی مفهومی از مدیریت کلاس در مدارس ابتدایی براساس اصول و راهبردهایی اثربخش ترسیم شد. نتایج نشان داد که مدل شامل 4 دستۀ اصول مدیریت اثربخش و 2 دستۀ راهبرد مدیریت اثربخش است؛ اصول اثربخش شامل توسعۀ فردی (خوداثربخشی، خودنظارتی، خویشتن­داری، مهارت ارتباطی، خودباوری، خودمدیریتی، تصمیم‌گیری مستقلانه)؛ تأمین نیازهای روان‌شناختی (توانمندی در روابط انسانی، داشتن استقلال، قابلیت­ها و شایستگی­ها)؛ حقوق فردی و جمعی (تعهدپذیری، احترام به حقوق فردی و دیگران)؛ ارتقای موفقیت تحصیلی (تشویق، رشد و موفقیت تحصیلی، فرصت برابر آموزشی، احساس دل‌بستگی) و راهبردهای مدیریت اثربخش (ایجاد جوّ حمایتی، مدیریت استرس، تفویض اجرای امور کلاس، شناخت دانش­آموزان و توجه به آنها، گرایش به مشارکت در یادگیری، طراحی دستیابی به موفقیت، آموزش مهارت­های کاربردی، تعیین اهداف، حق رأی و انتخاب) به راهبردهای تقویتی (انگیزش، مباحثه و مناظره، جلسۀ کلاسی دانش‌افزایی، سنجش رفتار، تصمیم‌گیری مشارکتی) طبقه­بندی شد. نتیجه­گیری: براساس یافته­ها می‌توان نتیجه گرفت با تقویت راهبردهای اثربخش مدیریت کلاس معلمان، رشد و موفقیت دانش­آموزان فراهم می­گردد. با به‌کارگیری نتایج این مطالعه می‌توان به فهم بهتری از اصول مدیریت کلاس اثربخش در مدارس دست یافت و درنهایت، به توسعه و پیشرفت دانش­آموزان کمک کرد.