امکانسنجی پذیرش جرم با مسئولیت مطلق در سیاست کیفری ایران (با نگاهی به حقوق انگلستان و مصر)
نویسندگان
1 استاد گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، ایران، قم
2 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، ایران، قم
3 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، ایران، قم
doi
10.22091/dclic.2025.12640.1066چکیده
مسئولیت مطلق بهعنوان امری حادث و نسبتاً جدید، در پی تهدیدات روزافزون و خطرات بالقوهٔ ناشی از بهکاربهکارگیری محصولات و مصنوعات جدید صنعتی پا به عرصهٔ وجود نهاد. در سالهای اخیر بسیاری از کشورها در راستای حمایت از منافع و مصالح عمومی نسبت به تصویب جرائم با مسئولیت مطلق تمایل بیشتری نشان دادهاند. قانونگذار ما علیرغم واقف بودن به ضرورت این جرمانگاری، در مادهای پر از ابهام از قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و بدون همسویی با جریانهای حقوقی معاصر، مسئولیت کیفری ناشی از فعل غیر را بر فرض تقصیر استوار ساخت. یافتههای تحقیق نشان میدهد که قوانین ما در حوزهٔ مبانی مسئولیت کیفری ناشی از فعل غیر مستلزم اصلاحات اساسی است. برخی از اشخاص حقیقی و حقوقی در قلمروهایی فعالیت میکنند که واجد خطر بالقوهٔ اجتماعیِ قابلتوجهی است و بهواسطهٔ در اختیار داشتن منابع مالی از آنچنان قدرت و نفوذی برخوردارند که با نادیده گرفتن حقوق بنیادین اقتصادی، اجتماعی شهروندان، حیات کرامتمند آنها را در پای منافع اقتصادی قربانی میکنند؛ ازاینرو، در نظر گرفتن معیارهای بالاتری ازلحاظ مسئولیت کیفری برای آنها نهتنها برخلاف اصول حقوق جزا نیست، بلکه عین عدالت است. درواقع، جرمانگاری جرائم با مسئولیت مطلق، میتواند از ارزشهای اساسی و بنیادین جامعه حمایت و امنیت رفاهی شهروندان را تضمین نماید.