فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روایات فراوانی در کتب حدیثی شیعه و سنی وجود دارد که به شکل صریح یا غیرمستقیم از دخول در موضع تهمت نهی کرده است. موضع تهمت اعم از یک مکان فیزیکی است و شامل هر موقعیت عینی و اعتباری و حقوقی می‌شود که توجه اتهام به شخص در آن موقعیت به شکلی محتمل و معقول می‌نماید. قاعده دوری از موضع تهمت، قاعده‌ای اصطیادی است که از همین روایات استخراج و مستند به حکم عقل است. در این تحقیق به روش تحلیلی‌توصیفی نشان داده می‌شود که مضمون این روایات، نه یک مسئله فقهی بلکه قاعده‌ای فقهی است که می‌تواند در ابواب مختلف فقهی به‌عنوان یک ملاک در مقام استنباط احکام توسط یک مفتی، در مقام تقنین توسط قانون‌گذار، در مقام قضاوت توسط مقامات قضایی و در مقام سیاست‌گذاری به‌عنوان یک مبنا توسط حاکمان و سیاست‌گذاران مورد استفاده قرار گیرد. در حیطه فتوا و قضا این مسئله فراوان به‌کار گرفته شده است. در حیطه سیاست‌گذاری نیز در مواردی مانند شفافیت و تعارض منافع، مبنای قانون‌گذاری بوده است؛ اما در پاره‌ای از موارد مانند اهتمام به جامعه مدنی هنوز این قاعده به شکل کامل مبنای رفتار حکومت‌گران قرار نگرفته است. درمجموع این قاعده از قواعد بسیار پرکاربرد در موارد پیشین بوده و حتی یک قاعده اخلاقی نیز محسوب می‌گردد.