الگوی اجرای خطمشیهای مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی
نویسندگان
1 استادیار، گروه مدیریت دولتی ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، مدیریت صنعتی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه هوایی شهید ستاری، تهران، ایران.
doi
چکیده
زمینه و هدف: مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی، به دلیل ماهیت حساس و مأموریتهای حیاتی این سازمانها، از اهمیت ویژهای برخوردار است. پیچیدگی محیط امنیتی، ضرورت پاسخگویی سریع به بحرانها، و نیاز به هماهنگی بینسازمانی، اجرای خطمشیهای مدیریت بحران را به چالشی اساسی تبدیل کرده است. نبود الگوی یکپارچه و ساختاریافته در اجرای این خطمشیها میتواند اثربخشی اقدامات دفاعی را کاهش دهد. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین الگویی برای اجرای خطمشیهای مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی است. روششناسی: این پژوهش از نظر ماهیت در زمره تحقیقات کاربردی قرار میگیرد و از حیث رویکرد گردآوری دادهها، با رویکرد کیفی انجام شده است. جامعه آماری را مدیران عالیرتبه و متخصصان آشنا با حوزه مدیریت بحران در سازمانهای دولتی و دفاعی تشکیل میدهند. فرایند نمونهگیری بهصورت هدفمند صورت گرفت و پس از رسیدن به نقطه اشباع نظری، تعداد مشارکتکنندگان به 13 نفر محدود گردید. دادههای پژوهش بهطور میدانی و از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته جمعآوری شد. برای تحلیل اطلاعات حاصل، از رویکرد تحلیل مضمون استفاده شد. زمینه و هدف: مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی، به دلیل ماهیت حساس و مأموریتهای حیاتی این سازمانها، از اهمیت ویژهای برخوردار است. پیچیدگی محیط امنیتی، ضرورت پاسخگویی سریع به بحرانها، و نیاز به هماهنگی بینسازمانی، اجرای خطمشیهای مدیریت بحران را به چالشی اساسی تبدیل کرده است. نبود الگوی یکپارچه و ساختاریافته در اجرای این خطمشیها میتواند اثربخشی اقدامات دفاعی را کاهش دهد. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین الگویی برای اجرای خطمشیهای مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی است. روششناسی: این پژوهش از نظر ماهیت در زمره تحقیقات کاربردی قرار میگیرد و از حیث رویکرد گردآوری دادهها، با رویکرد کیفی انجام شده است. جامعه آماری را مدیران عالیرتبه و متخصصان آشنا با حوزه مدیریت بحران در سازمانهای دولتی و دفاعی تشکیل میدهند. فرایند نمونهگیری بهصورت هدفمند صورت گرفت و پس از رسیدن به نقطه اشباع نظری، تعداد مشارکتکنندگان به 13 نفر محدود گردید. دادههای پژوهش بهطور میدانی و از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته جمعآوری شد. برای تحلیل اطلاعات حاصل، از رویکرد تحلیل مضمون استفاده شد. یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد که الگوی اجرای خطمشیهای مدیریت بحران در سازمانهای دفاعی متکی بر پنج دسته عامل اصلی است. عوامل ساختاری ـ نهادی شامل چارچوبهای سازمانی، تأمین منابع و امکانات و وجود قوانین و مقررات پشتیبان بوده و نقش زیربنایی در اجرای سیاستها ایفا میکنند. در بعد مدیریتی ـ راهبردی، رهبری و فرماندهی اثربخش، تدوین خطمشیهای روشن و نظاممند و نظام نظارت و ارزیابی مستمر از مهمترین الزامات محسوب میشوند. یافتهها همچنین بیانگر آن است که ارتقای منابع انسانی و تقویت ابعاد فرهنگی از طریق آموزش و توانمندسازی، تقویت انگیزش و ارتقای تابآوری روانی کارکنان، اثر مستقیم بر موفقیت سیاستها دارد. در حوزه فناورانه ـ اطلاعاتی، توسعه زیرساختهای فناورانه، مدیریت کارآمد اطلاعات و ارتباطات و حمایت از نوآوری و فناوری بومی ضروری تشخیص داده شد. نهایتاً در بعد محیطی ـ تعاملی، همکاری بینسازمانی، ارتباط سازنده با جامعه و بهرهگیری از دیپلماسی دفاعی و منطقهای بهعنوان عوامل مکمل برای ارتقای کارایی اجرای خطمشیهای مدیریت بحران شناسایی شدند.. نتیجهگیری: ترکیب عوامل ساختاری، مدیریتی، انسانی، فناورانه و محیطی، امکان واکنش هماهنگ و اثربخش به شرایط بحرانی را فراهم کرده و زمینه ارتقای تابآوری و پایداری سازمانهای دفاعی را تقویت میکند. نتیجهگیری: ترکیب عوامل ساختاری، مدیریتی، انسانی، فناورانه و محیطی، امکان واکنش هماهنگ و اثربخش به شرایط بحرانی را فراهم کرده و زمینه ارتقای تابآوری و پایداری سازمانهای دفاعی را تقویت میکند.
