معادله جهل و شبهه در حقوق کیفری ایران، فقه امامیه و رویه قضایی
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، ایران، قم
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران، ایران، مازندران
doi
10.22091/dclic.2024.2810چکیده
در مواردی که شرایط مسئولیت کیفری در مرتکب جرم احراز شود، اِعمال کیفر را در پی خواهد داشت. اما، گاهی اوقات به دلیل جهل و یا شبههای که برای مرتکب جرم یا دادرس ایجاد میشود، در تحقق مسئولیت کیفری تردید به وجود میآید. در این صورت، عالم بودن در مقابل جاهل بودن قرار میگیرد تا در خصوص کسانی که در فرآیند دادرسی کیفری مدعی جهل و یا شبهه میشوند، قضاوت گردد. در این راستا، تلقی یکسان از مفهومِ جهل و شبهه در مواد قانونی و میزان تأثیرگذاری آنها در سقوط کیفرهای مختلف ممکن است باعث بیتعادلی در اجرای عدالت شود، درحالیکه شناساییِ دقیق و ایجاد تعادل بین جهل و شبهه منجر به پیامدهایی خواهد شد که خروجی آن ازلحاظ مسئول شناختن مرتکب پُراهمیت است. باوجوداین، در برخی مواد قانونی که مرتبط با مسئولیت کیفری، جرائم شرعی و یا ادله اثبات آنها میباشند، نهتنها توازنی بین مفاهیم یادشده برقرار نشده، بلکه بررسی آرای دادگاههای کیفری حاکی از اختلافنظرهایی درباره جهل و شبهه است. ازاینرو، نوشتار حاضر با تکیهبر روشی توصیفیـتحلیلی درصدد برآمده است که جایگاه نامتوازن جهل و شبهه را در موضوعهای یادشده ترسیم و راهکارهایی نظیر ارائه ضابطه برای تمییز شبهه را به قانونگذار ایرانی پیشنهاد کند.
