فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مراتع به‌عنوان بوم‌سازگان‌های گسترده و حیاتی، در سال‌های اخیر زیر فشارهای مختلف دچار تخریب و کاهش کارایی شده‌اند. پژوهش حاضر به بررسی وضعیت پایداری بوم‌سازگان مرتع در حوزۀ‌آبخیز ملکشاهی در استان ایلام و با روش دستورالعمل پایش و ارزیابی طرح‌های مدیریت منابع طبیعی می‌پردازد. در این روش از سه معیار پایداری خاک، شامل ناهمواری سطح خاک، بافت خاک، پایداری خاک، فرسایش پذیری، حفاظت خاک، معیار پایداری پوشش گیاهی شامل؛ شاخص زادآوری و کلاس سنی، تنوع زیستی، ترکیب گیاهی، بنیه و شادابی گیاهان، تاج پوشش، شاخص درصد لاشبرگ، وضعیت گیاهان مهاجم سمی و شاخص مقدار تولید سالانه و معیار پایداری اجتماعی- اقتصادی شامل؛ تناسب دام و مرتع، تناسب بین جمعیت انسانی و مرتع و شاخص تناسب بهره­برداری برای ارزیابی و محاسبه پایداری مرتع به روش امتیازدهی استفاده‌شد. همچنین تغییر کاربری اراضی دوره زمانی 1400-1390 مورد بررسی قرارگرفت. امتیاز معیارهای پایداری خاک، پوشش گیاهی و اجتماعی- اقتصادی به ترتیب 13، 29 و 6 به‌دست آمد و تغییرات کاربری اراضی نشان داد که مساحت کاربری جنگل در سال 1400 حدود 7% کاهش و کاربری مرتع 2% اقزایش یافته است. همچنین با توجه به نتایج، امتیاز نهایی بوم­سازگان مرتع حوزه آبخیز ملکشاهی 48 به‌دست‌ آمد که نشان‌دهنده وضعیت متوسط است. طبق نتایج پژوهش حاضر، پایداری خاک، پوشش گیاهی و ابعاد اجتماعی‌ـ‌اقتصادی در حوزه آبخیز ملکشاهی به‌واسطه فشار چرای بیش از ظرفیت مرتع، متکی‌بودن جمعیت به مرتع بیش از توان آن و تغییر نامناسب کاربری اراضی در وضعیت نامطلوب قراردارد. بااین حال، روش به‌کاررفته می‌تواند چارچوبی علمی برای ارزیابی پایداری مراتع و ابزاری کاربردی برای مدیریت بوم‌سازگان‌های مرتعی ارائه دهد.