فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

توفان‌های گردوغبار از پدیده‌های جوی و مخاطرۀ زمین-اقلیمی است که موجب اثرهای نامطلوب ‌زیستی، انسانی می‌شود. به‌منظور بررسی توفان‌های گردوغبار در بعد مکان، زمان و مسیریابی آنها از تصاویر ماهواره‌ای MODIS و مدل HYSPLIT استفاده‌شد. ابتدا رخدادهای گردوغبار در بازه زمانی 1392 تا 1402 به‌طور روزانه از پایگاه Giovanni بررسی شد. سپس تصاویر سنجنده آکوا ماهواره­ای مادیس از رخدادهای موردنظر تهیه‌ و شاخص عمق اپتیکی آئروسل (AOD)، مربوط به هر رخداد به‌دست آمد. با کاربرد مدل HYSPLIT توفان‌های گردوغبار به‌روش‌های پس‌گرد و پیش‌رو مسیریابی شد. نتایج نشان داد کاربری اراضی بایر و تپه‌های ماسه‌ای دارای بیشترین شاخص AOD هستند. سال 1401 بحرانی‌ترین سال با میانگین شاخص (AOD) 36/0 شناسایی شد. تغییرات سری زمانی نشان‌داد در بازۀ زمانی 1392 تا 1402 تعداد روزهای غبارناک و میانگین شاخص AOD متغیر است و در دورۀ 97-1392 افزایش یافت. اما از سال 1397 تا سال 1399 کاهشی بوده است و سپس تا سال 1401 افزایش یافته است. از سال 1401 تا 1402 نیز کاهشی بوده است. نتایج  مدل HYSPLIT نشان داد کشورهای ترکمنستان، افغانستان و پاکستان و در داخل کشور استان‌های خراسان‌جنوبی، کرمان و هرمزگان از منابع تولید گردوغبار ردیابی شدند. بررسی حاضر می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی پروژه‌ها، با هدف مدیریت و کنترل برداشت ذرات گردوغبار در منطقه شمال بلوچستان باشد.