بررسی تأثیرسامانه‌های هلالی آبگیر در مدیریت و جمع‌آوری رواناب در حوزۀ آبخیز چدرویه، فارس

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مرتع و آبخیز، شرکت مهندسین مشاور حاسب کرجی، فارس، ایران

2 کارشناسی ارشد مدیریت مناطق بیابانی، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران.

3 دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران.

4 دکتری بیابان زدایی، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، فارس، ایران.

doi
10.22034/jdmal.2024.2040142.1478
چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر عملیات ذخیره نزولات در قالب سامانه هلالی آبگیر بعنوان پروژه ای نسبتاً جدید و شـاخص مـورد اسـتفاده در احیـاء مراتع مناطق خشک و نیمه خشک کشور انجام شد. به­‌منظور مدیریت و جمع‌­آوری رواناب موجود در حوضه چدرویه چهار برنامه اجرایی زیستی و زیست –سازه­ای ، در نظر گرفته شده است. بر این اساس، گستره­ایی برابر با 93.23% از کل مساحت حوزه آبخیز چدرویه به سامانه‌­های هلالی آبگیر همراه با بذرکاری تعیین شده است. افزون بر این، سه دهنه بند سنگی ملاتی و پنج بند خشکه‌­چین با توجه به آورد سالیانه و مورفولوژی آبراهه اصلی، در خروجی حوضه؛ دو بند سنگی ملاتی برای کنترل رسوب و حفاظت خاک در بالادست حوضه، و در خروجی زیرحوضه‌­های CH1 و CH2 یک بند سنگی ملاتی رسوبگیر طراحی شده ­است. همچنین، پنج بند خشکه‌­چین در پیرامون سازه‌­های مذکور و در آبراهه‌­های درجه دو و سه طراحی گردید. برای تعیین حجم سیلاب در دوره بازگشت‌­های مختلف از روش SCS استفاده شده است. نتایج حاصل از برآورد حجم آبگیری در هلالی­‌های آبگیر نشان داد با اجرای این روش در سطح ha1796.76 از حوزه آبخیز چدرویه، سالیانه 2454515.79m3 از رواناب سطحی ذخیره خواهد ­شد. با توجه به مقدار حجم سیلاب در دوره بازگشت­‌های مختلف، مجموع حجم ذخیره­ای سه سازۀ سنگی ملاتی m388000 با دوره بازگشت 25 ساله برآورد شد که این مقدار فقط 11.9% از کل حجم سیلاب 25 ساله را استحصال و مدیریت می‌­کند. این سازه‌­ها در مجموع برای دوره بازگشت­‌های 2 و 5 ساله به ترتیب 75.3% و 25.8% کل حجم سیلاب ایجاد شده در حوزه آبخیز چدرویه را مدیریت و ذخیره می­‌کنند.