فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از پیامدهای کاهش سطح تاب‌‌آوری سکونتگاه‌‌های انسانی ناشی از تغییرات اقلیمی و خشکسالی، افزایش سطح ناامنی غذایی می‌‌باشد. شهرستان‌های استان زنجان با سطوح مختلفی از خشکسالی روبرو هستند. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب‌آوری سکونتگاه‌‌های روستایی در برابر ناامنی‌‌غذایی در شرایط خشکسالی می‌‌باشد. پژوهش جاری از نظر نوع کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است و جامعه آماری آن شامل 122 روستای دارای سکنه و حجم نمونه 30 روستای شهرستان ماهنشان است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌‌ای و مشاهده‌‌ای، و تجزیه‌‌وتحلیل اطلاعات با استفاده از ابزارهای تحلیل فضایی نرم‌‌افزار GeoDa انجام شده است. بررسی شاخص SPI نشان داد در محدوده مورد مطالعه 7 بار ترسالی خفیف، 7 بار خشکسالی خفیف و 3 بار خشکسالی متوسط به وقوع پیوسته است. برای بررسی و اندازه‌‌گیری مقدار ناامنی غذایی از داده‌‌های خام طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوارهای روستایی مرکز آمار ایران از سال 1385 تا 1401 استفاده و شاخص ناامنی غذایی محاسبه شد. یافته‌‌ها نشان داد میانگین شاخص ناامنی غذایی 44.7%، کمترین و بیشترین مقدار به ترتیب مربوط به روستاهای یوسف‌‌آباد و ابراهیم‌‌آباد با مقادیر 23.4% و 79.3% می‌‌باشد. همچنین مشخص شد در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اقتصادی، بار تکفل، نرخ اشتغال و مشارکت اقتصادی، در بین شاخص‌‌های تاب‌‌آوری اجتماعی، نسبت جنسی، رشد 95-45 و درصد سواد مردان و در شاخص‌‌های محیط‌‌زیستی- کالبدی، درصد مسکن‌‌های مقاوم‌‌سازی شده، درصد چاه غیرمجاز و درصد چاه کشاورزی مجاز بیشترین تأثیر را در افزایش تاب‌‌آوری روستاها در برابر خشکسالی و کاهش آسیب‌‌پذیری در برابر ناامنی غذایی دارند. ضروری است برنامه‌ریزان با تمرکز بر شاخص‌های مختلف یاد شده به بهبود تاب‌آوری و کاهش ناامنی غذایی در مناطق روستایی اقدام کنند، زیرا این مناطق به دلیل وابستگی زیاد به منابع طبیعی و کشاورزی، بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی و خشکسالی متحمل می‌شوند و افزایش ناامنی غذایی می‌تواند منجر به مهاجرت، کاهش رفاه اقتصادی، اجتماعی، افزایش فشار بر منابع محدود شود و پایداری سکونتگاه‌های روستایی را تهدید کند.