فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برهان نظم یکی از مهم‌ترین استدلال‌های اثبات وجود خدا محسوب می‌شود که چون بر پایة مشاهدة نظم، پیچیدگی و هدفمندی در طبیعت است و دلایلی استقرایی برای وجود طراحی هوشمند ارائه می‌کند قوت اقناعی بالایی دارد. دیوید هیوم در کتاب گفت‌وگوهایی در باب دین طبیعی انتقادهایی جامع بر کلیة استدلال‌های استقرایی و از آن جمله برهان نظم وارد کرد که اعتبار این برهان را برای دهه‌ها زیر سؤال برد. هیوم با اشاره به ضعف‌های قیاسی برهان نظم، احتمال وجود تبیین‌های جایگزینی نظیر تصادف یا قوانین طبیعی واجد ضرورت را مطرح کرد. در دهه‌های اخیر برخی فیلسوفان صورتبندی جدیدی از برهان نظم را با رویکرد ربایشی ارائه کردند که بر اساس روش استنتاجی بهترین تبیین پدید آمده است. در این رویکرد با بهره‌گیری از معیارهایی نظیر توان تبیینی، سازگاری، سادگی و قدرت پیش‌بینی، چارچوبی دقیق‌تر، علمی‌تر و فلسفی‌تر برای برهان نظم به دست داده می‌شود. صورتبندی ربایشی برهان نظم، بر خلاف قیاس‌های سنتی، بر اساس مقایسة فرضیه‌های مختلف برای داده‌های مشاهده‌شده، تبیینی ارائه می‌کند که در آن بهترین فرضیة موجود انتخاب شده است. بر اساس رویکرد ربایشی، فرضیۀ طراحی هوشمند به‌عنوان بهترین تبیین برای وجود نظم و تنظیم دقیق جهان معرفی می‌شود. در این مقاله نشان می‌دهیم که اولاً، انتقادهای هیوم، از جمله اشکال قیاسی، فرضیه‌های جایگزین و مسئلة تسلسل طراح، به صورتبندی ربایشی از برهان نظم وارد نیستند و ثانیاً، روش استنتاج بهترین تبیین می‌تواند به‌مثابه روش یک معرفت‌شناختی معتبر حتی در رد شکاکیت هیومی ایفای نقش کند.