برآورد توان بیابان‌زایی استان یزد با بهره‌گیری از شاخص‌های DVI

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه خوارزمی، تهران،‌ ایران.

3 دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران،‌ ایران

4 کارشناس ارشد ژئومورفولوژی، دانشگاه پیام نور، واحد سنندج، سنندج، ایران.

doi
10.22034/jdmal.2023.2004871.1419
چکیده

بیابان‌­زایی یکی از چالش­‌های مهم در بسیاری از کشورهای دنیا است و این پدیده بعنوان تهدیدی جدی برای بسیاری از مناطق از جمله مناطق خشک و نیمه­‌خشک محسوب می­‌شود. با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر به شناسایی مناطق آسیب‌­پذیر استان یزد در برابر بیابان‌­زایی با استفاده از شاخص DVI پرداخته است. در پژوهش حاضر از اطلاعات کتابخانه‌­ای، بررسی­‌های آماری مربوط به جمعیت استان یزد، داده­‌های اقلیمی استان یزد و مدل رقومی ارتفاعی SRTM 30m استفاده شده است. مهم­ترین نرم‌­افزارهای مورد استفاده، نرم‌­افزار ArcGIS و SPSS بودند که بر پایۀ شاخص آسیب­‌پذیری DVI به­‌کاربرده شدند. در شاخص DVI از 9 معیار  در قالب چهار گروه: جمعیتی، آب‌­و­هوایی، توپوگرافی و  خاکشناسی بهره­‌گیری می­‌شود. همچنین بر خلاف پژوهش‌­های پیشین، از مدل ANP نیز به‌­منظور وزن‌­دهی به شاخص‌­ها استفاده شده است. نتایج حاصله از پژوهش نشان داده است که حدود 84% از وسعت استان یزد دارای توان آسیب‌­پذیری زیاد و خیلی زیادی است که عمدتا شامل مناطق شمالی و مرکزی استان یزد است. همچنین بر اساس نتایج حاصله، در بین شهرستان های استان یزد، شهرستان­‌های خاتم و بهاباد دارای کم­ترین درصد آسیب‌­پذیری و شهرستان­‌های یزد، میبد و اردکان دارای بیشترین پتانسیل آسیب­‌پذیری هستند. مجموع نتایج حاصله از این پژوهش نشان داده است که بخش‌­های زیادی از استان یزد از جمله مناطق شمالی و مرکزی آن دارای پتانسیل آسیب­‌پذیری زیادی هستند که نیازمند توجه ویژه و اجرای برنامه‌­های بلندمدت برای جلوگیری از آسیب­‌پذیری و افزایش بیابان‌­زایی است.