فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از ناهمواری‌های مهم سرزمین­‌های بیابانی، ماسه‌زارها و شکل‌های مختلف تپه‌های ماسه‌ای است. در این مناطق باد موجب ضمن جا‌به‌جایی ماسه‌های روان و ساختن شکل های تراکمی ماسه موجب ایجاد خسارت‌های زیادی می‌شود؛ لذا آگاهی از پراکنش آن‌ها در کشور ضرورت دارد. پژوهشگران، آمار مختلفی از سطح ماسه‌زارها به دست آورده‌اند که با یکدیگر تفاوت‌هایی دارد. در این پژوهش، با کدنویسی و نمونه‌گیری تعلیمی در سامانه گوگل‌ارث انجین، نقشه کاربری اراضی با تأکید بر اراضی ماسه‌­زار برای ایران تهیه شد. با مقایسه نقشه اراضی ماسه‌­زار تهیه شده در سامانه گوگل ارث انجین با نقشه‌های تهیه شده توسط محققان پیشین، مرز ماسه‌زارها در سامانه گوگل ارث اصلاح  و یک نقشه جدید و دقیق از پراکندگی ماسه‌زارها ارائه شد. پس از آن پراکندگی ماسه‌زارها از نظر ویژگی‌های اقلیمی (دما، بارش، تبخیر و تعرق و شاخص خشکی یونپ) بررسی شد. طبق یافته‌­ها ، مساحت ماسه‌زارهای ایران حدود 5.15 mha است. بر این اساس استان‌های کرمان، سیستان و بلوچستان، اصفهان، خراسان جنوبی و یزد به‌ترتیب بیشترین سطح ماسه‌زارهای کشور را به خود اختصاص داده‌اند. نتایج حاصل از داده‌های اقلیمی حاکی از آن است که گرم‌ترین ماسه‌زار در محدودۀ کویری جنوب شهرستان­ شاهرود در استان سمنان و سرد‌ترین آن در شهرستان بوئین‌زهرا در استان قزوین قرار دارد. بیشینه و کمینۀ بارش نیز بترتیب متعلق به شهرستان­‌های‌ فراشبند در استان فارس و هیرمند در استان سیستان و بلوچستان است. بررسی شاخص خشکی یونپ نشان داد که ۸۹٪ از سطح‌ ماسه‌زارها در قلمرو اقلیمی فراخشک و 11٪ آن‌ها در قلمرو اقلیمی خشک پراکندگی دارند. نتایج حاصل از این پژوهش موجب اطلاع یافتن از موقعیت قرارگیری ماسه‌زارها و وضعیت پراکنش آن‌ها نسبت به شاخص‌های اقلیمی می‌شود و مسئولین امر را در مکان‌یابی مناسب برای برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌ها کنترل ماسه‌های روان (به‌ویژه پروژه‌های زیستی) یاری خواهد کرد.