فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از منابع آب شیرین در مناطق خشک و نیمه‌خشک آب‌های زیرزمینی است که موجب تاب‌آوری در برابر کمبود بارش می‌شود. اما در چند دهۀ گذشته، به دلیل رشد جمعیت و توسعه کشاورزی و صنعتی، فشار جبران‌ناپذیری بر آن وارد نموده و موجب افت سطح آب‌زیرزمینی در بیشتر نقاط دنیا بخصوص در ایران شده است. از طرفی علاوه بر تغییرات کاربری اراضی، نوسانات متغیرهای هیدرواقلیمی نیز بر تغییرات تراز سفره مؤثر است. دشت میناب در استان هرمزگان طی چند دهۀ اخیر، به دلایل متعدد دچار افت تراز آب زیرزمینی شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل هیدرواقلیمی و انسانی بر این تغییرات صورت گرفته است. براین اساس، با استفاده از تصاویر ماهوارۀ لندست، نقشة تغییرات کاربری اراضی در سه بازۀ زمانی استخراج شد. همچنین متغیرهای هواشناسی و هیدرولوژیک و سطح آب زیرزمینی منطقه نیز در بازۀ زمانی 1365 تا 1399 با استفاده از آزمون ناپارامتری من- کندال و پتیت مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تغییرات سطح آب زیرزمینی حاکی از افت 10.19m در دشت است که این کاهش تراز از سال 1381 آغاز و تاکنون با رشد 0.449m در سال ادامه دارد. نتایج بررسی روند متغیرهای هیدرواقلیمی نشان داد، باران و دبی جریان رودخانه در این منطقه رو به کاهش و تبخیر-تعرق پتانسیل و دما رو به افزایش هستند و عموماً نقاط شکست و نقطۀ تغییرات در نمودار از دهۀ 1380 آغاز شده است. تغییرات کاربری اراضی نشان داد، مقدار اراضی مرتعی 22% کاهش و اراضی مسکونی و اراضی کشاورزی فاریاب تقریبا دو برابر شده است. همچنین احداث و بهره‌برداری سد میناب از سال 1363، کاهش جریان آب ورودی از حوزۀ آبخیز بالادست به دشت و کاهش 22% تغذیه‌ آبخوان، افزایش تعداد چاه‌ها طی سه دهۀ گذشته برای هدف کشاورزی و تهیۀ آب شرب بندرعباس و میناب از دیگر عوامل مؤثر بر افت آبخوان بوده است.