ارائه چارچوبی برای مدیریت ریسک پروژه‌های توسعه‌ای صنعت پتروشیمی با تمرکز بر قابلیت‌های مدیریت دانش

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران

2 استاد، گروه مدیریت تولید و عملیات، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری گروه مدیریت صنعتی ،پردیس بین المللی کیش،دانشگاه تهران،تهران ،ایران

doi
10.22034/jmi.2025.522673.3205
چکیده

صنعت پتروشیمی نقش مهمی در توسعه اقتصاد و رهایی از وابستگی به نفت دارد، توسعه این صنعت اما با ریسک‌های مختلف مواجه است. این پژوهش از نظر گردآوری داده‌ها، میدانی بوده و از حیث جهت‌گیری، کاربردی است. جامعه نظری، مدیران و مشاوران پروژه‌های توسعه‌ای صنعت پتروشیمی بوده و نمونه‌گیری به صورت قضاوتی انجام شد. حجم نمونه برابر با 10 نفر بود و ابزارهای گردآوری میدانی عبارتند از: پرسشنامه‌های خبره‌سنجی، اولویت‌سنجی و البته مصاحبه ساختاریافته. در گام نخست، 25 ریسک از طریق مرور ادبیات و اخذ نظر از خبرگان استخراج گردید؛ این ریسک‌ها در قالب پنج دستۀ اقتصادی، فنی، قانونی و حقوقی، محیطی و زنجیره تأمین، طبقه‌بندی و با روش دلفی فازی ارزیابی شدند. هشت ریسک دارای عدد دیفازی مطلوب بودند و برای اولویت‌بندی نهایی انتخاب شدند. ریسک‌های نهایی با روش کپراس رتبه‌‌بندی شد و ریسک‌های اولویت‌دار عبارت بودند از: ریسک‌های مرتبط با کاهش تقاضای جهانی برای محصولات پتروشیمی، هزینه‌های تأمین مالی، افزایش هزینه‌های لجستیکی و حمل‌ونقل، خرابی تجهیزات و فناوری‌های مورد استفاده، و نوسانات نرخ ارز. پیشنهادهای کاربردی با توجه به ریسک‌های اولویت‌دار و مصاحبه با گروه‌های کانونی با در نظر گرفتن رویکرد مدیریت دانش، توسعه یافتند. مدیریت دانش در صنعت پتروشیمی با استفاده از تحلیل کلان‌داده و هوش کسب‌وکار، به پیش‌بینی تقاضا، بهینه‌سازی زنجیره تأمین، مدیریت منابع مالی و کنترل ریسک کمک می‌کند. با شبیه‌سازی روندهای بازار، ثبت تجربیات و بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیاء سبب کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی گشته و اشتراک‌ اطلاعات بین بخش‌های سازمان، تصمیم‌گیری هوشمندتر و واکنش به چالش‌ها را تسهیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها