بررسی رابطۀ شاخص غبارناکی با برخی از متغیرهای اقلیمی، شاخص پوشش گیاهی و تیپ‌های اراضی (مطالعه موردی: دشت یزد-اردکان)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت کنترل و بیابان، گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

2 دانشیار گروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

3 استادیارگروه طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران.

4 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران

5 پژوهشگر پسادکتری، دانشکده منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

doi
10.22034/jdmal.2023.1989675.1407
چکیده

گردوغبار یکی از مهم­ترین پدیده­‌های اتمسفری رایج در مناطق خشک و نیمه خشک است که طی دهۀ اخیر مورد توجه پژوهشگران زیادی قرار گرفته ­است. پژوهش حاضر، تعداد روزهای گردوغبار و رابطۀ آن با ویژگی­‌های اقلیمی، پوشش گیاهی و تیپ‌­های اراضی از سال 2005 تا 2017 میلادی، واقع در منطقه دشت یزد-اردکان مورد بررسی قرار داده است. شاخص غبارناکی منطقه مورد مطالعه در دو ایستگاه هواشناسی یزد و میبد، محاسبه و با طبقه‌­بندی تصاویر دو ماهواره لندست 7 و 8 در سال­‌های مذکور، نقشۀ تیپ­‌های اراضی در واحدهای کاری اراضی زراعی، اراضی شهری، دشت‌­سر اپانداژ، دشت­‌سر پوشیده و ارگ، تهیه شد، سپس لایه NDVI در دو طبقه، برای ماهواره‌های لندست 7 و  8  محاسبه شد. مساحت طبقات برای تمام سطوح منطقه و همچنین در دو حریم 10 و 20 Km به مرکز ایستگاه­‌های یزد و میبد، محاسبه گردید. در گام بعد رابطۀ متغیرهای اقلیمی شامل میانگین دما، بارش و رطوبت نسبی سالانه محاسبه و در پایان رابطۀ بین شاخص غبارناکی با تیپ­ اراضی، لایه NDVI و متغیرهای اقلیمی به‌­دست آمد. نتایج نشان داد که رابطۀ بین شاخص DSI با تیپ­ ارگ مستقیم، ولی با تیپ­‌های دشت‌­سر اپانداژ، دشت‌­سر پوشیده و اراضی زراعی رابطه عکس دارد. طبق نتایج بدست آمده، تیپ­ اراضی شهری بر روی شاخص غبارناکی دارای تأثیر چندانی نیست. در بررسی شاخص DSI با شاخص NDVI با افزایش شاخص غبارناکی منطقه، مقادیر NDVI برای تمام سطوح کاهش یافته ­است. رابطه متغیرهای اقلیمی با شاخص DSI نیز نشان داد که با کاهش میانگین بارش سالانه و رطوبت نسبی و افزایش دمای میانگین، شاخص غبارناکی افزایش یافته ­است.