ارائه مدل حساسیت به فرسایش بادی با بهرهگیری از روش ارزیابی چند معیاره در پناهگاه حیات وحش هامون
نویسندگان
1 استادیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، گروه محیط زیست، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
2 دانشجوی دکتری اقتصاد محیط زیست، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
3 استادیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، گروه محیط زیست، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
doi
10.22034/jdmal.2022.551548.1382چکیده
پدیده فرسایش بادی و توفانهای گرد و غباری یکی از مهمترین مخاطره های اقلیمی فراگیر است که خسارتهای فراوانی را بر بخشهای مختلف از جمله محیطزیست و سلامت انسانها وارد میکند. تالاب بین المللی هامون در شرق ایران و در مصب رودخانه هیرمند قرارگرفته است که با وقوع خشکسالیهای شدید سه دهۀ اخیر، بستر آن به کانون برداشت گردوخاک تبدیل شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی حساسیت فرسایش بادی در بخش ایرانی تالاب هامون به عنوان پناهگاه حیات وحش است. برای این منظور، با انجام مرور منابع و بررسی نظر خبرگان، تعداد 15 معیار مؤثر بر فرسایش بادی تعیین و با بهرهگیری از روش AHP، وزندهی شد. بررسی وزنها نشان داد تاج پوشش گیاهی با 0.13 بیشترین وزن را دارد. با بهرهگیری از تصاویر ماهوارهای آبان ۱۴۰۰، شاخص گیاهی SAVI به عنوان نمایهای از مقدار تاج پوشش گیاهی سطح زمین تهیه شد. برای تهیۀ نقشه معیارهای ویژگیهای خاک، از ۱۳۵ نقطه از خاک سطحی نمونهبرداری انجام و نمونهها به آزمایشگاه منتقل شد. بعد از تعیین مقادیر عددی معیارهای مورد نظر در هر نمونه، نقشه معیارها با بهرهگیری از روش IWD تهیه شد. معیارها به روش فازی استاندارد شد و سپس با اعمال وزنها به روش ترکیب خطی وزندار با یکدیگر ترکیب و مدل فرسایشپذیری بادی خاک، تهیه و به پنج طبقه فرسایشپذیری طبقهبندی شد. برای بررسی صحت مدل، در 40 محل، با استقرار دستگاه تونل باد قابل حمل، سرعت آستانۀ فرسایش بادی اندازه گیری و اعداد بهدست آمده مطابق با طبقههای فرسایشپذیری به پنج طبقه، دستهبندی و با طبقۀ متناظر فرسایشپذیری محل استقرار تونل باد مقایسه شد. صحت کلی بهدست آمده 81% نشان دهندۀ توانایی این روش در تهیه مدل فرسایش بادی خاک است.
