شناسایی و اولویت‌بندی عامل‌های مؤثر بر مشارکت جوامع روستایی در اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی (مطالعۀ موردی: منطقۀ محمد‌شاهکرم شهرستان زهک استان سیستان و بلوچستان)

نویسندگان

1 مربی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ آب و خاک، دانشگاه زابل، ایران.

2 کارشناس ارشد بیابان زدایی، دانشکدۀ آب و خاک، دانشگاه زابل، ایران.

3 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، ایران.

doi
10.22034/jdmal.2021.537618.1347
چکیده

مشارکت مردم در طرح های بیایان‌زدایی، موجب کاهش هزینه‌ها و اجرای موثرتر آن‌ها می‌شود. دولت با اتخاذ سیاست‌های راهبردی در احیا، نگهداری و پایداری منابع طبیعی برنامه‌هایی را به اجرا می‌گذارد و عوامل فردی، فرهنگی اجتماعی و اقتصادی نقش موثری بر مشارکت بیشتر روستاییان در طرح‌های بیابان‌زدایی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر مشارکت روستاییان در طرح‌های بیابان‌زدایی منطقۀ محمد‌شاهکرم شهرستان زهک با روش پرسشنامه انجام شد. برپایۀ رابطۀ کوکران تعداد 358 نمونه برای پرسشنامه برآورد شد. برای تعیین پایایی، 30 پرسشنامه برای نمونۀ پیش آزمون درنظرگرفته ­شد و مقدار عدد ضریب آلفای کرونباخ برای شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی -  فرهنگی و برنامه‌ریزی به ترتیب 0.70، 0.87 و  0.88 محاسبه شد. واکاوی داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل‌های استنباطی انجام شد. یافته­‌های حاصل از روش تحلیل سلسله مراتبی  و تحلیل رگرسیون چند متغیره نشان داد که متغیرهای مستقل، قابلیت پیش‌‏بینی 57% از تغییرات متغیر مشارکت روستاییان در طرح‌های بیابان‌زدایی را دارد. از بین متغیرهای مورد بررسی، متغیرهای سن و سابقۀ شغلی از  عامل فردی با ضریب همبستگی پیرسون 0.22 و مسئولیت محلی از عامل اجتماعی، بیشترین مقدار همبستگی را با مشارکت دارند. عامل حفظ و پایداری طرح‌های بیابان‌زدایی انجام شده در منطقه در رتبه اول و عوامل شاخص اجتماعی فرهنگی بر متغیرهای وابستۀ مشارکت در طرح‌های بیابان زدایی نسبت به شاخص اقتصادی و برنامه‌ریزی در اولویت بیشتری قرار دارد.