فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفبحران آب بیش از سایر عامل‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های زیستی و محیطی موجب کاهش تولید بوم‌نظام‌های گیاهی به‌خصوص در اقلیم خشک می‌شود. به‌همین دلیل، ارزیابی و سنجش باران اهمیت بیش‌تری پیدا می­ کند، به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک که رطوبت خاک عامل محدود کننده و مؤثر بر تولیدات گیاهی است (صادقی و عطارد 2014). این‌که چه نسبتی از بارش به برگاب تبدیل می‌شود بستگی به سه ویژگی مهم خصوصیت‌های گیاهی، ویژگی‌های بارش و شرایط تبخیر دارد (گریتس و همکاران 2010). هدف پژوهش حاضر تأثیر اندازه‌ و شدت بارش و درصد تراکم تاج‌پوشش گونه­ های اسکنبیل و تاغ بر اندازه و درصد برگاب آن‌ها در شرایط اقلیمی بیرجند در بازه‌ی زمانی (مهر 1398 تا خرداد 1399) می ­باشد که براساس آن می‌توان گونه­ ای که در طرح‌‌های حفاظت خاک بهتر عمل می­ نماید انتخاب نمود.مواد و روش‌هااین پژوهش در سال آبی از مهر 1398 تا خرداد 1399در غرب شهر بیرجند در پردیس دانشکده‌ی کشاورزی و منابع‌طبیعی واقع در 5 کیلومتری جاده‌ی کرمان انجام شد. این منطقه در ''63 '21 º 59 شرقی و ''21 '43 º 32 شمالی قرار گرفته است. میانگین باران سالانه‌ی منطقه در دوره‌ی 50 ساله 170/8 میلی‌متر است (درخشان و همکاران 2014). در این پژوهش اندازه‌ی ربایش تاجی گونه‌های تاغ و اسکنبیل بررسی شد. از هر گونه‌ی تاغ و اسکنبیل چهار تکرار با تراکم پوشش تاجی کم تا زیاد انتخاب شد. درصد انبوهی تاج‌پوشش گونه­ ها با در نظرگرفتن قطر بزرگ و کوچک درختچه اندازه ­گیری شد. از ظروف سینی شکل با ابعاد 30×30 سانتی‌متر برای جمع‌آوری آب باران زیر هر گونه استفاده شد. همچنین، برای محاسبه‌ی مساحت مؤثر تاج‌پوشش گونه‌ها از سطح تاج‌پوشش آن­ ها در فصل پاییز تا بهار به­ صورت عمودی تصویربرداری شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده­ ها از آزمون­ های همبستگی، تحلیل وایازی و تجزیه‌ی واریانس یک­ طرفه (ANOVA) استفاده شد. کلیه آزمون‌های آماری به‌وسیله‌ی نرم افزار SPSS انجام شد و نمودارها به‌وسیله‌ی نرم افزار اکسل رسم شد.نتایج و بحث اسکنبیل، گونه ­ای مقاوم به خشکی بوده و در تپه ­های شنی و زمین‌های بسیار سبک در بیابان­ های خشک گسترش یافته‌است. نتایج بررسی این گونه در نهالستان دانشکده‌ی کشاورزی نشان داد بیش‌ترین حجم برگاب با اندازه‌ی 15/6 میلی­ متر مربوط به فصل بهار است. همچنین بین اندازه‌ی بارش و اندازه‌ی برگاب براساس ضریب همبستگی پیرسون در سطح 0/01 همبستگی مثبت معنی‌دار وجود دارد (0/93=R2). بین شدت بارش و اندازه‌ی برگاب در سطح 0/05 همبستگی مثبت معنی‌دار وجود دارد (0/79=R2). بین شدت بارش و درصد برگاب درسطح 0/01 همبستگی مثبت معنی‌دار وجود دارد (0/87=R2). تاغ به‌دلیل پایین‌بودن ظرفیت (پتانسیل) اسمزی، در جذب رطوبت خاک توانایی زیادی دارد. براساس ضریب همبستگی پیرسون بین ویژگی‌های بارش و برگاب رابطه‌ی معنی ­داری وجود دارد. نتایج نشان داد بین اندازه‌ی بارش و اندازه‌ی برگاب و درصد انبوهی تاج‌پوشش گونه و اندازه‌ی برگاب در سطح 0/05 همبستگی مثبت معنی‌دار وجود دارد (به ­ترتیب 0/78=R و 0/71=R). همچنین  بین درصد برگاب با هیچ‌کدام از ویژگی‌های بارش رابطه‌ی معنی ­داری وجود ندارد.نتیجه‌گیری و پیشنهادهابیش‌ترین اندازه‌ی برگاب مربوط به گونه‌ی اسکنبیل 15/6 میلی­ متر و کم‌ترین مربوط به گونه‌ی تاغ 1/2 میلی ­متر است. براساس نتایج به­ دست آمده، بیش‌ترین درصد برگاب گونه­ ی تاغ 46% در بهمن‌ماه و کم‌ترین 10% در آذرماه است (p≤0/05). با توجه به این‌که گونه‌ی تاغ دارای برگاب بیش‌تری است سبب می‌شود آب بیش‌تری جذب تاج پوشش شده و آب کم‌تری به زمین برسد، ازاین‌رو برای جلوگیری از سیل و فرسایش خاک مناسب ­تر می­ باشد.