کاربرد مدلهای تصمیمگیری TOPSIS و VIKOR در مکانیابی پخش سیلاب در مناطق خشک و نیمه خشک (مطالعه موردی: شهرستان تایباد)
نویسندگان
1 استادیار بخش مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
doi
10.22034/jdmal.2021.243145چکیده
کنترل و مهار سیلابهای فصلی و ناگهانی در مناطق خشک و نیمه خشک که آبهای سطحی از دسترس خارج میشوند، مفید و ضروری است. پخش سیلاب، یکی از روشهای مناسب برای کنترل روانابهای سطحی و تغذیه منابع آب زیرزمینی است. در پژوهش حاضر به مکانیابی محلهای مناسب پخش سیلاب درشهرستان تایباد در استان خراسان رضوی با استفاده از منطق بولین و اولویتبندی مکانهای مناسب با استفاده از روشهای تصمیمگیری چند معیاره TOPSIS و VIKOR پرداخته شده است. در آغاز با بهرهگیری از منطق بولین و معیارهای شیبهای بیشتر از 8%، کاربریهای شهری، کشاورزی و دشتسرهای پوشیده، مناطق نامناسب، حذف و مناطق مناسب با استفاده از مدلهای TOPSIS و VIKOR و براساس معیارهای شیب، کیفیت آب زیرزمینی، زمینشناسی، ضخامت آبرفت، ضریب قابلیت انتقال آبخوان، تراکم زهکشی، نفوذپذیری سطحی، میزان افت سطح آب زیرزمینی، فاصله از روستا، فاصله از چاه و کاربری اراضی اولویتبندی شد. در پایان، 11 منطقه به عنوان پهنههای مناسب پخش سیلاب تشخیص داده شد. نتایج نشان داد که بیشتر مناطق مناسب در مخروطه افکنههای منطقه مورد مطالعه قرار دارند. براساس مدل TOPSIS بخش مرکزی دشت تایباد با علامت J با ارزش نهایی 0/75 و با مدل VIKOR بخش جنوبی دشت تایباد با علامت K با ارزش نهایی 0/96 بهعنوان بهترین مکانها انتخاب شدند.