پیچیدگی مرکب؛ رهیافتی برای فهم انفعال حکمرانی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

doi
10.22034/jmi.2022.163484
چکیده

باوجود گذشت نیم­قرن از تلاش­های مستمر و دلسوزانه سیاستی متولیان امور کشور، اکنون برخی از مسائل و مشکلات کشور در زمینه­های اقتصادی، صنعتی و اجتماعی، بغرنج­تر، انباشته­تر و برخی گره­ها نیز محکم­تر شده است. این شکست­های سیاستی لزوماً ناشی از کم­توجهی، کم‌کاری و یا اهمال مسئولان نبوده بلکه عمدتاً ریشه در کیفیت مداخله و مواجهه دولت در میدان­های پرتعارض با کنشگرانی گوناگون داشته است که شکاف قابل‌توجهی بین نیت­های سیاست‌گذار با نتایج حاصل از اعمال سیاست­ها ایجاد نموده است. این نوشتار تلاش دارد ناکامی سیاستی و به‌تبع آن انفعال حکمرانی را با مفهوم پیچیدگی مرکب توضیح ­دهد و همچنین نشان می‌دهد که وضعیت پیچیدگی مرکب برآمده از چارچوب‌بندی خاصی از مسائل و مشکلات و راه‌حل‌های کنشگران سیاسی و سیاستی است که به‌تدریج و در طی زمان منجر به ظهور نتایج ناخواسته سیاستی می­شود. با رمزگشایی از وضعیت پیچیدگی مرکب می‌توان در ارکان حکمرانی فهم مشترکی نسبت به کشمکش­های اصلی و تعریف دقیق­تر محل نزاع ذی‌نفعان بالقوه و بالفعل حال و آینده ایجاد کرد و همچنین با مراقبت از منابع و اصلاح مستمر سیاست‌ها، وجوه ناخواسته سیاست‌ها و پیامدهای مخرب آن را مهار نمود. در پایان سه رهیافت (۱) تحول در آرایش قوای سیاسی،(۲) نوآوری نهادی و (۳) فناوری اطلاعات مبتنی بر پلتفرم، برای برون‌رفت از تله پیچیدگی مرکب ارائه‌شده است.