فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

متصوفۀ شام در عصر ایوبیان حضور مؤثری در ابعاد مختلف جامعه داشتند و نیز دارای نقش‌های مشخص مربوط به خود بودند. باور اولیه و عام در منابع تاریخی در مواجهه با متصوفه، بر عزلت‌گزینی و دوری ایشان از فعالیت‌های عادی در جامعه تأکید دارند و آنها را فاقد کنش‌های اجتماعی و فرهنگی مؤثر و بیان‌شدنی می‌دانند؛ اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد ایشان برای تأمین زندگی خود از ارتباط با سایر طبقات اجتماعی چون پادشاهان، وزیران، امیران، عالمان، نظامیان، قشر متوسط جامعه و طبقات پایین‌دست جامعه بهره می‌بردند و در همین سطوح هم ایفاگر نقش بودند. این نوشتار با رویکرد توصیفی - تحلیلی در عرصۀ مطالعات تاریخ تصوف شکل گرفته و گردآوری اطلاعات با مطالعات کتابخانه‌ای انجام‌ شده است. نتایج بررسی نشان می‌دهد متصوفۀ شام در دورۀ ایوبی، متناسب با توانمندی های سیاسی، علمی، اقتصادی خود و نیاز جامعه، نقش‌های اجتماعی و فرهنگی متفاوتی را برعهده گرفته‌ بودند. اینان دربرگیرندۀ سه طیف متنوع به این ترتیب بودند: الف) صوفیان درباری برخوردار از مقامات بالای سیاسی، اجتماعی و ...؛ ب) صوفیان معترض و منحرف مثل حریریه و قلندریه؛ ج) صوفیان عامی و زاهدان عزلت‌گزین.