بررسی و نقد نظریۀ زیادت صفات حقتعالی بر ذات او از منظر فخر رازی
نویسندگان
1 استادیار گروه تصوف و عرفان اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری عرفان اسلامی، پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/jid.2023.261592.2125چکیده
این نوشتار به دنبال پاسخگویی به پرسش اصلی «رابطۀ بین ذات و صفات الهی از منظر فخر رازی چگونه است؟» شکل گرفته است. پژوهش حاضر با محور قراردادن صفات ذات، بررسیهای خود را پیش برده است. یافتههای پژوهش عبارتاند از: فخر رازی بسیاری از مسائل مطرحشده پیرامون صفات الهی را به مباحث لفظی فرو کاسته است و از این رهگذر میکوشد اختلافات کلامی مربوط به این مسئله را به حداقل برساند؛ اما او این راهکار را در موارد بسیاری رعایت نمیکند و بررسیهای وجودشناسانۀ بسیاری در رابطه صفات و ذات انجام داده است. فخر رازی ضمن دلایل کلی و خاص هر صفتی، سعی در رد عینیت ذات و صفات دارد. او دلایل رد عینیت را کافی نمیداند و در مواردی به عینیت متمایل میشود؛ اما همچنان در جایگاه متکلمی اشعری از غیریت دفاع میکند. فخر رازی برای ایجاد وفاق میان این دیدگاهها غیریت صفات الهی با ذات را نظریۀ مختار خود بر میگزیند؛ اما برای حل مشکلات آن با بیان قیام صفات به ذات به عنوان نحوه غیریت، درواقع خالقیت ذات برای صفات را میپذیرد و خود را به عرفا بسیار نزدیک مینماید
