زمینه ها و موانع هویت ‏بنیاد همکاری جمهوری اسلامی ایران با احزاب و جنبش‏ های اسلام ‏گرای سنی (مطالعه موردی اخوان‌المسلمین مصر و عدالت و توسعه ترکیه)

نویسندگان

1 دانشیار روابط بین الملل، دانشگاه امام صادق (ع)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه السلام

doi
چکیده

جمهوری اسلامی ایران به‌مثابه نظامی مبتنی‌بر اسلام سیاسی، وحدت مسلمانان را از آرمان‌های خود می‌داند. ماهیت و آرمان مزبور، همکاری با گروه‌های اسلام‌گرا را به‏سان‌ سیاستی اولویت‌دار، بایسته می‌سازد؛ اما همکاری در صحنه واقعی روابط بین‏الملل با چالش‌هایی مواجه است. مسئله این پژوهش، شناخت زمینه‌ها و موانع این همکاری است. در این راستا، جنبش اخوان‏المسلمین مصر و حزب عدالت‏وتوسعه به‌عنوان موارد مطالعاتی انتخاب شده‌اند. اهمیت و ضرورت این پژوهش، در ژرفابخشی به نظروعمل حوزه سیاست‌گذاری ارتباط با جریان‌های اسلام‌گرا نهفته است. پرسش اصلی آن است که زمینه‌ها و موانع همکاری جمهوری اسلامی ایران با اخوان‏المسلمین مصر و عدالت‏وتوسعه چیست؟ با گزینش نظریه سازه‌انگاری به‌عنوان چهارچوب نظری، زمینه‌ها و موانع همکاری جمهوری اسلامی با موارد مطالعاتی در سطح کارگزاری -با تاکید بر مقوله هویت- موردبررسی قرارگرفته‌اند. داده‌ها با روش کتابخانه‌ای گردآوری شده و با کاربست روش تطبیقی تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. براساس یافته‌ها، زمینه‌های همکاری جمهوری اسلامی و اخوان، مبتنی‌بر اشتراکات در هویت‌های نوعی و نقشی دو بازیگر شامل اسلام‌گرایی، حمایت از مستضعفان و مسلمانان و مقابله با مستکبران و بیگانگان است؛ موانع همکاری دو بازیگر نیز ناشی از نبود هویت جمعی مشترک است. در همکاری جمهوری اسلامی و حزب عدالت و توسعه، موانع بر زمینه‌ها فزونی دارد و ناسازگاری در هویت مبتنی‌بر نقش دو بازیگر -برتری منطقه‌ای برای ایران و دولت مرکزی برای آک‏پارتی- و هویت جمعی دو طرف -مقاومت برای جمهوری اسلامی و عثمان‌گرایی برای آک‏پارتی- بر سازگاری در مؤلفه هویتی مردم‌سالاری -نوعی برای جمهوری اسلامی و پیکروار برای آک‏پارتی- فزونی دارد.