مرور و مقایسه روش‌های برآورد ظرفیت برد منابع آب و تعیین مزایا و معایب آن‌ها

نویسندگان

1 استادیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم‌محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکترا، گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم‌محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکترا، گروه مهندسی محیط‌زیست ، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/eiat.2026.238710
چکیده

در این مطالعه سعی شده است چارچوبی برای ارزیابی سناریوها و پیش‌بینی شرایط آینده از نظر منابع آب فراهم شود. این چارچوب در عین حال تأثیر سیاست‌های مختلف را بر منابع آب، جامعه، اقتصاد و محیط‌زیست حوضه آبریز و منابع آب ارزیابی می‌کند و بستر مطمئنی را برای تحقیقات آینده ایجاد می‌نماید. در این راستا، جهت دستیابی به مقالات واجد شرایط، پایگاه‌های اطلاعاتی علمی خارجی شامل اسکوپوس ساینس، وب آف ساینس، ساینس دایرکت، پاپمد(1) و موتور جستجوی گوگل اسکالر(2)، از سال 2010 تا 2024 مورد جستجو قرار گرفتند. به‌طور کلی، در این مطالعه روش‌های تحقیق ظرفیت برد منابع آب بر طبق اهداف به دو نوع تقسیم گردید. هدف از روش‌های نوع اول محاسبه جمعیت یا مقیاس اقتصادی بود که منابع آب می‌توانند بر اساس عرضه و تقاضای آب پشتیبانی کنند و شامل روش روند متعارف (CTM) و شبیه‌سازی پویای بازگشتی (DSR)، چارچوب نیروی محرکه فشار- وضعیت- پاسخ و TOPSIS است. هدف روش‌های نوع دوم ارزیابی WRCC منطقه‌ای و تأیید توسعه بالقوه منابع آب بود و این نوع شامل ارزیابی جامع (CE) و تحلیل مدل چند هدفه (MOMA)، پویایی سیستم (SD)، مدل ظرفیت برد منابع نسبی، مدل جامع ظرفیت برد منابع آب، مدل پویایی سیستم و مدل ارزیابی جامع فازی ویژگی‌های بود. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه روش‌های مختلفی برای برآورد ظرفیت برد منابع آب (WRCC)(3) وجود دارد، اما عمده روش‌های مورد استفاده قدیمی شده‌اند و روش‌ها و فناوری‌های جدید پیچیده‌تر وجود ندارد. به طور خاص، این تجزیه‌و‌تحلیل نشان داد که شاخص ها، دقت علمی و جامع بودن معیارهای ارزیابی روش‌های تحقیق فعلی کافی نیست و نیاز به بهبود دارد.