مفهوم خدمات ژئوسیستم: تعاریف، تکامل و طبقه‌بندی

نویسندگان

1 گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

doi
10.22034/eiat.2026.238716
چکیده

در این مقاله به تبیین مفهوم نوظهور خدمات ژئوسیستم پرداخته شده است. خدمات ژئوسیستم، خدمات اکوسیستم را با تمرکز بر اجزای غیر‌‌زنده و خدمات محیطی تکمیل می‌‌کند. این مفهوم با الگوبرداری از خدمات اکوسیستم به بررسی دقیق و جامع اهمیت عملکردهای اکوسیستم و نقش آن‌‌ها در حفظ زندگی و رفاه انسان می‌‌پردازد. همچنین خدمات ژئوسیستم به عنوان راهی برای ارزشیابی کامل تنوع زمین و زیرسطح پیشنهاد شده است، زیرسطح نه تنها پایه‌ای است که تمام زیرساخت‌های انسانی بر آن تکیه می‌کنند و فرصت‌هایی را برای ایجاد محیط زندگی بهتر ارائه می‌دهد، بلکه یک منبع طبیعی چند منظوره است. جدا از فضای فیزیکی، زیرسطح می‌تواند به عنوان مثال آب، انرژی و مواد را تأمین و ذخیره، زیستگاه‌هایی را برای اکوسیستم‌ها فراهم کند و به عنوان پشتیبان حیات سطحی و به عنوان مخزن میراث فرهنگی و زمین‌شناسی عمل نماید. مفهوم‌‌سازی خدمات ژئوسیستم به عنوان یک رویکرد ممکن برای بهبود ارزیابی اکوسیستم‌‌ها و خدمات آنها توجه فزاینده‌‌ای را به خود جلب کرده است. بدین‌منظور، هدف این مطالعه بررسی تعاریف و مفاهیم خدمات ژئوسیستم و نقش آن در برنامه‌‌ریزی زیرسطح و توجه به اکوسیستم‌‌های زیرزمینی است.