تحلیل دینامیکی مخاطره سیلاب با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS (مطالعه موردی: رودخانه‌ گدار، آذربایجان غربی)

نویسندگان

1 استاد، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران.

3 دانشجوی دکتری دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه جغرافیای طبیعی، اردبیل، ایران

doi
10.22034/eiat.2025.217698
چکیده

سیلاب هر ساله باعث تخریب ساختار اقتصادی و اجتماعی جوامع و خسارات مالی و جانی فراوانی می‌‌شود. یکی از عوامل موثر در بروز سیلاب‌‌ها توسعه شهرنشینی در اطراف رودخانه‌ها می‌باشد. در اثر تغییرات اقلیمی، طی دهه‌‌های اخیر، کشور ایران با آب و هوای گرم و خشک و نیمه خشک، مستعد وقوع پدیده سیل بوده است. هدف از پژوهش حاضر، پهنه‌‌بندی سیلاب در حوزه آبخیز گدار با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS می‌‌باشد. برای انجام پژوهش، ابتدا با توجه به تصاویر ماهواره‌‌ای سال 2018، نقشه کاربری اراضی و شماره منحنی رواناب، مدل SCS منطقه تعیین شد. در ادامه، دبی سیلاب حوضه با دوره بازگشت‌‌های 25، 50 ، 100 و ۲۰۰ ساله با استفاده از مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS شبیه‌‌‌سازی شد. نقشه پهنه‌‌بندی سیلاب حوزه آبخیز گدار محدوده شهر نقده و اشنویه با دوره بازگشت‌‌‌های موردنظر با کمک مدل هیدرولیکی HEC-RAS تهیه شد. نتایج نشان داد که با دوره بازگشت‌های 25، 50 ،100 و ۲۰۰ ساله به‌ترتیب ۱۲۵۵، ۱۳۱۶، ۱۳۷۰ و ۷/۱۴۱۹ هکتار مساحت پهنه سیلاب حوزه آبخیز گدار افزایش می‌یابد. نتایج به دست آمده در این تحقیق نشان داد که هر چه دوره بازگشت طولانی‌تر شود سطح وسیع‌تری از اراضی تحت تاثیر سیل قرار می‌گیرد. همچنین مطالعات نشان می‌دهد که مدل HEC-HMS در برآورد دبی در حوضه‌هایی که فاقد ایستگاه آب‌سنجی بوده است مناسب می‌باشد. نتایج این تحقیق در مدیریت سیلاب مفید باشد و به کاهش میزان آسیب‌پذیری ناشی از سیل در این رودخانه کمک کند.