ارزیابی و اولویت بندی ریسک‌های انتقال آب بین حوضه‌ای با استفاده از روش AHP و COPRAS (مطالعه‌‌ موردی: دز به قمرود)

نویسندگان

1 دانشیار گروه برنامه ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه برنامه ریزی و طراحی محیط ، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشجوی دوره دکتری مهندسی محیط‌زیست- منابع آب دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/eiat.2025.217699
چکیده

استان قم با توجه به قرارگیری در مرکز کشور، افزایش جمعیت و دارا بودن اقلیم خشک و نیمه خشک با چالش کم آبی مواجه است. برای حل این مشکل طرح انتقال آب بین حوضه‌‌ای از سرشاخه‌های دز به قمرود اجرا گردید. هدف از این پژوهش ارزیابی و اولویت بندی ریسک‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در منطقه دز به قمرود می‌باشد. بدین منظور در ابتدا به شناسایی معیارها و زیرمعیارها با استفاده از مطالعه منابع و پیشینه تحقیق پرداخته شد که در مجموع 4 معیار شامل ریسک‌های فنی و سختی اجرا، مشکلات سیاسی و اجتماعی، مشکلات محیط‌زیستی و هزینه هر متر مکعب آب و 23 زیرمعیار بر اساس استانداردهای یونسکو انتخاب گردید. برای وزن‌دهی به معیارها و زیر معیارها از روش سلسله مراتبی (AHP)، دیمتل، آنتروپی شانون و سلسله مراتبی فازی استفاده گردید و برای رتبه‌بندی این معیارها به دلیل کمبود داده برای زیرمعیارها و به علت کیفی بودن، معیارها و زیرمعیارها به جز قیمت تمام شده هر مترمکعب، فرآیند غیر سلسله مراتبی تکنیک COPRAS انتخاب گردید. برای وزن‌دهی معیارها و زیر معیارها از نظرات 30 کارشناس استفاده گردید و از آنها خواسته شد که تنها وزن معیارهای عمومی را با در نظر گرفتن معیارهای کوچک و تأثیر آنها بر معیارهای اصلی امتیاز دهند. نتایج نشان داد با استفاده از روش کوپراس تخریب محیط‌زیست در حین احداث خط لوله و تونل رتبه اول، مشکلات زمین‌شناسی و آب‌بندی مخزن رتبه دوم، خطرات تخصیص تقاضای آب منابع انتقال آب در برخی مناطق رتبه سوم را دارا می‌باشند.