نقش خاندان فروغی در نشر فرهنگِ فرانسه در ایرانِ معاصر

نویسندگان

1 دانشیار گروه آموزشی تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22034/jiiph.2025.66585.2566
چکیده

خاندان فروغی از دوران ناصری تا دورۀ محمدرضا شاه، در عرصۀ فرهنگ، دانش و سیاست، جایگاه ممتاز و ماندگاری داشته‌است. ذکاءالملک فروغی با انتشار یک دهه روزنامۀ تربیت، تأثیر زیادی در فراهم شدن مقدمات نهضت مشروطیت ایفا کرد. در این روزنامه، نخستین‎بار نام و آثار متفکران، اندیشمندان و نویسندگان بزرگ فرانسه به ایرانیان معرفی شد. فرزندان فروغی، محمدعلی و ابوالحسن نیز در زمینۀ ترویج دانش و فرهنگ جدید تأثیر بسزایی داشتند. محمدعلی آثار ماندگاری خلق کرد. سیر حکمت در اروپا و برخی آثار دیگر او تحت‎تأثیر اندیشه‎های فیلسوفان فرانسوی شکل گرفت. ابوالحسن با تأسیس دارالمعلمین مرکزی (1297ش.) نقش مؤثری در شکل‎گیری تعلیم و تربیت نوین در ایران داشت. در این نهادِ آموزشی در کنار معلمان ایرانی، معلمان فرانسوی نیز تدریس می‎کردند. فرزندان محمدعلی فروغی، به‌ویژه محسن فروغی، سهم مهمی در نشر و ترویج فرهنگ فرانسه در ایران داشتند. فروغی‎ها با تأمل در عقب‎ماندگی ایران از غافلۀ تمدن جدید، در فکر یافتن راهی برای ترقی و تجدد ایران بودند. آن‌ها به سهم خود کوشیدند تا در نشر فرهنگ و مدینت جدید در ایران اثرگذار باشند. فروغی‎ها چون فرانسه را مهد علم و تمدن جدید می‎دانستند و سخت دل‌بستۀ آن بودند، می‎کوشید از راه‌های مختلف به نشر و گسترش فرهنگ فرانسه در ایران بپردازند. جُستار حاضر می‎کوشد مسئلۀ عقب‎ماندگی ایران از دید خاندان فروغی را تبیین کند و دستاوردهای این خاندان در گسترش فرهنگ و تمدن جدید در ایران را به روش توصیفی‌تحلیلی بررسی کند.