فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سنگ‌های قیمتی در مناسبات تجاری دورۀ ایلخانی و تیموری جایگاه قابل‌توجهی داشته‌است. در برخی از مناطق بازار‌‌هایی پیرامون سنگ‌‌های گران‌بها پدید آمده بود. رواج استفاده از سنگ‌های قیمتی در میان مردم، به‌ویژه طبقات اشراف، همراه با امنیت و ثبات نسبی در این دوره‌ها، موجب شکل‌گیری تجارت آن‌ها شد. پژوهش پیشِ رو بر آن است تا با استفاده از منابع تاریخی به بررسی وضعیت تجارت سنگ‌های قیمتی در دوره ایلخانی و تیموری بپردازد. روش پژوهش تاریخی و به شیوۀ توصیفی‌تحلیلی بوده و داده ‌‌ها براساس روش کتابخانه‌ای گردآوری ‌شده‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی چون کیفیت و تنوع سنگ‌ها، تقاضای بالا در بازارهای داخلی و خارجی، موقعیت جغرافیایی ایران در مسیرهای تجاری، و نقش تاجران متخصص در قیمت‌گذاری، از مهم‌ترین علل رونق این تجارت بوده‌اند.  با وجود فقدان برخی معادن سنگ‌های قیمتی، ایران از منابع غنی فیروزه و مروارید برخوردار بود که افزون بر تأمین نیاز داخلی، بخشی از آن صادر می‌شد. تجارت سنگ‌های قیمتی در دورۀ ایلخانی بیشتر در نواحی غربی کشور و در دورۀ تیموری در نواحی شرقی از رونق زیادی برخوردار بوده‌است. در دورۀ ایلخانی بخش اعظم مروارید صیدشده در شهر بغداد جهت صادرات درجه‌بندی و آماده‌سازی می‌شد. تجارت سنگ‌های قیمتی در دورۀ تیموری نیز در شهرهایی چون تبریز، سلطانیه، سمرقند و هرات انجام می‌شد. در این میان سمرقند و هرات اهمیت بیشتری داشتند. در این دوره واردات سنگ‌های قیمتی در سمرقند صورت می‌گرفت و هنرمندان مرتبط با این حوزه در شهر هرات مشغول به فعالیت بودند