پژوهشی در سکه های عصر ایلخانی موزه های بانک سپه، ملی، مراغه و زنجان

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه زنجان، ایران.

doi
10.22034/jiiph.2025.61753.2521
چکیده

مطالعات تاریخی از منابع گوناگون ممکن است صورت گیرد که سکه‎های ضرب‎شده توسط حکومت‎ها یکی از مهم‎ترین آن‎ها به‌شمار می‎روند. سکه‎ها نه‎تنها وسیله‎ای برای مبادلۀ اقتصادی، بلکه حامل اطلاعات سیاسی، مذهبی، اقتصادی، هنری و زبانی نیز هستند. سکه‌ها در تاریخ‌نگاری دورۀ ایلخانان ارزش مطالعاتی بسیاری دارند زیرا سکه‌های این دوره حاوی اطلاعات ارزشمندی از روابط آنان به‌ویژه با قاآن مستقر در مغولستان و چین و بعضی ایالات نیمه‌مستقل تابع آنان نظیر ارمنستان، فارس، کرمان، وضعیت اقتصادی، دین و مذهب، زبان، آداب نام‌گذاری، جایگاه زنان و برخی دیگر از اصول کشورداری هستند که در جای خود می‌توانند خلأهای کتاب‌های تاریخ‌نگاری در این زمینه را جبران نمایند. سؤال اصلی این پژوهش این است که از سکه‌های ایلخانی چه اطلاعات تاریخ‌نگارانه‌ای می‌توان استخراج کرد؟ پژوهش حاضر به روش توصیفی-تبیینی ضمن بهره‎گیری از منابع کتابخانه‎ای و مقاله‎ها، با تکیه بر سکه‎های موجود در موزه‎ها، موضوع را بررسی کرده‌است. یافته‎های این پژوهش نشان می‎دهد که مغولان با هدف حفظ انسجام سیاسی و هم‎افزایی با مردمان قلمروهای فتح‎شده، از نمادهای اسلامی بر سکه‎ها استفاده کردند تا از بروز مشکلات سیاسی ناشی از تغییر شعائر جلوگیری کنند. علاوه بر این، مطالعۀ سکه‎های موزه‎های ذکرشده برخی از باورهای پیشین در خصوص نوع روابط هرکدام از ایلخانان با قاآنان، برگشت اولجایتو از مذهب شیعه، فلسفۀ وجودی زبان چینی و تعدادی دیگر از این باورها را به چالش کشیده و نکات تازه‎ای را مطرح کرده‌است.