فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نخستین رویارویی جدی ایرانیان با دستاوردهای صنعتی غرب در خلال جنگ‌های ایران و روسیه اتفاق افتاد و از همان زمان، تلاش برای درک زمینه‌های فکری رسیدن به این دستاوردها در ایران آغاز شد. اما این تلاش منجر به آشنایی ایرانیان با مفهوم تکنوکراسی نشد. تکنوکراسی که در قرن نوزدهم مطرح و در قرن بیستم به یک گفتمان غالب میان جامعه‌شناسان غربی مبدل شد، از لزوم واگذاری اختیارات مدیریتی به متخصصان فنی سخن می‌گفت. این در حالی بود که در ایران نه‌تنها بستر فکری لازم برای تفویض اختیارات به چنین نیروهایی وجود نداشت، بلکه در تلاش برای صنعتی‌کردن کشور، نقش دولت رو‌ز‌به‌روز پررنگ‌تر می‌شد. بااین‌همه، منابع تاریخی نشان از آن دارند که این گفتمان در حکومت محمدرضاشاه به‌واسطۀ فعالیت فار‌غ‌التحصیلان رشته‌های فنی در غرب، به ایران راه یافت و سپس در دو مقطع زمانی (اوایل دهۀ 1330 و اوایل دهۀ 13۴0) موردپذیرش قرار گرفت. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخ‌گویی به چگونگی مطرح‌شدن و چرایی پذیرش این گفتمان در این دو مقطع است. با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه‌ای این نتیجه‌ به‌دست آمد که در مقطع اول، تکنوکرات‌ها به‌واسطۀ فعالیت‌های حزبی و سیاسی، به دولت مصدق راه یافتند. در مقابل دولت با پذیرش تفکرات مدیریتی آن‌ها، درصدد مقابله با تحریم‌‌های نفتی برآمد. در مقطع دوم نیروهای تکنوکرات بار دیگر از طریق فعالیت‌های حزبی و این‌بار با حمایت نیروهای خارجی (امریکا) موفق به کسب سمت‌های مدیریتی شدند. در مقابل نهاد سلطنت از حضور آن‌ها برای خروج از رکود اقتصادی و حفظ بقای سلطنت بهره برد.