فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که مواجهۀ دولت‎های قاجاریه و عثمانی با میرزا ملکم‎خان چگونه بود و ملکم‎خان در ربط با دولتین مزبور، چه نوع کنش‎هایی نشان داده‌است؟ رویکرد پژوهشی در این نوشتار مبتنی بر توصیف فربه در قالب بررسی تاریخی و با استفاده از منابع آرشیوی (مبتنی بر اسناد تازه‌یاب) است. نتایج این پژوهش نشان می‎دهد میرزا ملکم‎خان در دورۀ حضور در عثمانی که به شکل تبعید بوده، زندگی پرفرازونشیبی داشته‌است. بااین‎حال در همین دوره به‌خاطر استعداد و قابلیت‎هایی که از خود نشان می‎دهد، همواره در مرکز توجه کارگزاران ایران و عثمانی بوده‌است. دولت‎های قاجاریه و عثمانی رویکردهای متفاوتِ مبتنی بر منافع سیاسی و ملی خود نسبت به میرزاملکم‎خان داشتند و زمانی که با سیاست‎های اصلاح‎گرایانه او مواجه می‎شدند، او را طرد می‎کردند. اما در پی بهره‎برداری از قابلیت‎های او در مناسبات سیاسی و مذاکرات دیلپماتیک بودند. ملکم که رویکرد اصلاح‌گرانۀ خود را در استانبول نیز حفظ کرده بود، در آنجا هم موردحمایت کارگزاران اصلاح‎گری همچون میرزا حسین‎ خان مشیرالدوله قرار گرفت. در دورۀ حضور در لندن نیز تلاش می‎کرد تا با اشاره به تجربۀ اصلاحات در عثمانی، کارگزاران ایران را تشویق به انجام اصلاحات کند.