فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در عصر قاجار همواره در مناسبت‎های مختلف انواع تقدیمی‎ها، اعم از خلعت و پیشکش بین شاه و مقام‎های پایین‎دست و در مواقعی سفرای دول خارجی ردوبدل می‎شد. یکی از مهم‎ترین تقدیمی‎هایی که در این دوره به‎عنوان عطیه‎ای ملوکانه از طرف شاه به زیردستانش اعطا می‎شد و در کانون توجه سیاحان خارجی قرار گرفته‌است، خلعت شاهی بود. خلعت نوعی جامه یا تن‎پوش بود که به فراخور مقام، منصب و موقعیت افراد به‎ویژه کارگزاران حکومتی از طرف شاه در زمان‎هایی خاص به‎ویژه در عید نوروز به آن‎ها اعطا می‎شد. خلعت‎بخشی و اعطای خلعت‎شاهی با آیین‎ها و ملزوماتی همراه بود و جایگاه افراد خلعت‌گیرنده و اهمیت خدمات آن‎ها به شاهان قاجار در تعیین نوع آن سهم به‌سزایی داشت. در این پژوهش به دنبال پاسخ‎گویی به این پرسش هستیم که براساس فهم و گزارش سیاحان خارجی، خلعت‎بخشی شاه و خلعت‎پوشی در عصر قاجار چگونه بود و کارکردهای اقتصادی، پیامدها و عوامل مؤثر در آن، چه بودند؟ یافته‎های پژوهش حاکی از آن است که ارسال خلعت از طرف شاه تا رسیدن به فرد موردمرحمت با تشریفات خاصی انجام می‎شد که این امر ازنظر اقتصادی یکی از کانال‎های درآمدزایی دربار محسوب می‎شد و با توجه به سازوکاری که برای اعطای خلعت در پیش‎ گرفته می‎شد هزینه‎های مربوط به آن برای دربار کاهش می‎یافت. از طرفی خلعت اعطایی به شخص موردمرحمت، آثار زیان‎باری همچون فشار مالی بر رعایای تحت سلطۀ آن‎ها را به همراه داشت.