تأثیر قتل رابرت ایمبری بر سیاستهای نفتی آمریکا و بریتانیا در ایران
نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه گیلان، ایران
doi
10.22034/jiiph.2024.61134.2509چکیده
قتل ایمبری در سال 1303ش. اندکی پیش از تغییر سلطنت در ایرانِ عصر قاجار درهمتنیدگی زیادی با سیاستهای داخلی و خارجی ایران داشت. موضوع نفت، تثبیت قدرت سیاسی و اقتصادی بریتانیا در ایران، به حاشیه راندن شرکتهای نفتی آمریکایی توسط بریتانیا، بحث جمهوریخواهی در ایران، محدودیت فعالیتهای مطبوعاتی و آزادی بیان توسط دولت و برخی دیگر از مسائل پیدا و پنهان مسائل سیاسی ایران با این حادثه بهصورت مستقیم و غیرمستقیم پیوند یافت. قربانی شدن ایمبری توسط اوباش و متعصبان مذهبی، بهانهای شد که بریتانیاییها به رُقبای تازهبهمیدانآمدۀ خود در عرصۀ اقتصاد نفتی خاورمیانه بفهمانند که دیپلماسی نفتی ایران در کَفِ قدرت آنهاست. در پژوهش حاضر، پرسش اصلی این است که ماجرای سقاخانه و قتل ایمبری چه تأثیری بر تحولات داخلی و قراردادهای نفتی ایران با بریتانیا داشته است؟ یافتههای پژوهش با تکیه بر اسناد آرشیوی، خاطرات و گزارشهای تاریخی نشان میدهد تکاپوهای ایمبری جهت نزدیکی کمپانیهای نفتی آمریکایی با دولت ایران جهت همکاری و اخذ امتیازات نفتی، بهانهای در اختیار انگلیسیها قرار داد تا آنها درصدد حذف ایمبری برآیند. از سوی دیگر، ازنظر داخلی نیز واقعۀ سقاخانه و مرگ ایمبری مورد بهرهبرداری رضاخان قرار گرفت و بهانهای برای سرکوب کنشگران سیاسی از سوی وی شد. رضاخان با ایجاد حکومتنظامی ناشی از قتل ایمبری به اِعمال سیاستهای خود جهت بسترسازی پایههای سلطنت خویش پرداخت. در پژوهش حاضر از روش توصیفیتبیینی استفاده شده و تلاش میشود با استفاده از اسناد و دادههای کتابخانهای و آرشیوی، تا حد امکان پاسخی مناسب برای پرسش پژوهش یافته شود.
