عوامل مؤثر بر مکان گزینی شهرهای فعال ساحلی جنوب ایران در قرون نخستین اسلامی
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهران
2 دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس تهران
3 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهران
doi
10.22034/jiiph.2023.54557.2389چکیده
شهر و شهرنشینی در سواحل جنوب ایران قدمتی دیرینه دارد. پیشینۀ بسیاری از این شهرها به روزگار پیش از اسلام میرسد. جنگهای صدر اسلام وقفهای در تداوم فعالیت آنها ایجاد کرد و باعث شد برخی از شهرهای ساحلی جنوب ایران برای همیشه از رونق بیفتند، برخی دیگر پس از فروکش کردن حوادث ناشی از ورود اسلام دوباره فعالیت را از سر گرفتند و پارهای نیز توانستهاند تا امروز به حیات اجتماعی خود ادامه دهند. در این پژوهش شهرهایی مورد بررسی قرار گرفتهاند که در بازۀ زمانی ظهور اسلام تا حملۀ مغولان فعال بوده و بدون هرگونه واسطهای از قبیل مسیرهای کاروانی و یا رودخانه به دریا متصل بودهاند. با این شرایط 22 شهر شناسایی شد. گذشته از همجواری این شهرها با دریا، موقعیت مکانی آنها با تفاوتهایی همراه بوده است. هدف این پژوهش یافتن پاسخ این پرسش است که چه عواملی بر مکانگزینی شهرهای فعال ساحلی جنوب ایران در بازۀ زمانیِ ورود اسلام تا پایان خلافت عباسی مؤثر بودهاست؟ بررسیهای انجامشده متکی بر منابع کتابخانهای و شواهد تاریخی با روش توصیفیتحلیلی و با بهرهگیری از نمودار، نقشه و آمار نشان داد که شهرهای مذکور متأثر از عوامل ژئوپلیتیکی و شرایط اقلیمی، سوقالجیشی، اقتصادی و سیاسی امکان وجود و فعالیت یافتهاند.
