فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از انواع دین‎داری، دین‎داری‌ای است که تحت‌تأثیر باورهای بعضاً غیر‎مستند و عوام‎‌گرایانه قرار گرفته و به‌اصطلاح عامیانه نامیده می‎شود. دین‎‌داری عامیانه مانند دیگر انواع و اقسام دین‎داری مظاهر و تجلیاتی اجتماعی و فرهنگی داشت که یکی از آن‌ها، توسل به استخاره و تصمیم‎گیری‎های خرد و کلان بر اثر آن بود. در عصر قاجار، ایران خواه‌ناخواه وارد دنیای مدرن شد و تحت‌تأثیر مناسبات و روابط و مسائل خاص جاری در آن شد. هیئت‌حاکمه، دولت‌مردان و حتی مردمان عادی که خود را در شرایط و زمانۀ تازه‎ای می‎دیدند، برای آرامش خود یا وابستگانشان و یا پایین آوردن ضریب یا احتمال خطا در تصمیم‎گیری، ناگزیر به استخاره که به معنای انعکاس اراده خداوندش می‎پنداشتند، پناه می‎بردند و آن را مبنای تصمیمات خود قرار می‎دادند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد زمینه‎شناسی تاریخی و استفاده از اسناد و مدارک و منابع مربوط به حوزۀ دین‎داری، سیاست و فضای غالب عمومی، رواج و کارکردهای استخاره، به‌ویژه در بستر سیاست را در عصر قاجار، در بازه زمانی سلطنت ناصرالدین شاه (حک: 1264-1313ق) تا محمدعلی شاه (حک: 1324-1327ق) مورد بررسی قرار داده‌است. بررسی‎های صورت‌گرفته نشان می‎دهد علل و دلایلی چون ماهیت فردی و استبدادی حکومت، عدم اعتماد عمومی، پایین بودن میزان آگاهی طبقات گوناگون، نیازهای روحی و فردی، ترس از مواجهه با نتایج تصمیمات غلط، توجیه خود و دیگران، رسیدن به آرامش و پرهیز از تردید و البته فرار از مسئولیت تصمیمات بزرگ و انتساب آن به خداوند، موجب رواج استخاره در دورۀ زمانی موردبحث بوده‌است.