بازبخوانی جایگاه انسان در چالش‌های مدرنیته و تأثیر آن بر حقوق اساسی و حقوق عمومی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشجو دکتری حقوق عمومی، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

doi
10.22091/cpl.2026.14334.1077
چکیده

مدرنیته با معرفی انسان به‌عنوان موجودی دارای عقلانیت خودبنیاد، تحول عظیمی در جایگاه انسان به وجود آورد. با این ‌وجود، ساختارها و اقتضائات عصر مدرن حاکی از جدایی مدرنیته از بنیان‌های اومانیستی و عقلانیِ خود است؛ انحرافی که عمدتاً ناشی از پیچیدگی فزاینده نظام‌های اجتماعی و تکنولوژیک و اقتصادی عصر حاضر است. در تحقیق حاضر که با روش تحلیلی‌توصیفی با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است، نویسندگان به دنبال یافتن جایگاه انسان در عصر کنونی و نهایتاً تأثیر مدرنیته بر حقوق اساسی انسان و کارکِرد حقوق عمومی در عصر مدرن هستند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حقوق اساسی در عصر مدرن با چالش‌های مختلفی مواجه است که مهم‌ترین آن‌ها خو گرفتن انسان در نظام آهنین بوروکراتیک و الگوریتم‌های دیجیتال می‌باشند. این عدم ابتکار عمل مؤثر موجب تنزل انسان از عاملیت فعال به ابزاری در خدمت سیستم شده و نه‌تنها منجر به اشکال عمیق‌تر از خودبیگانگی فردی و تهدید کرامت انسانی می‌شود، بلکه شکاف میان اهداف انسانی و عملکرد نظام‌های اجتماعی را نیز تعمیق می‌بخشد. درنتیجه قادر است، مفهوم و کارکِرد حقوق اساسی و حقوق عمومی را دگرگون کند. این پژوهش باهدف احیای درک صحیح از جایگاه انسان و نقد ساختارهای بازدارنده عاملیت او انجام شده است.