طب عامیانه و بسترهای اجتماعی فرهنگی مؤثر بر آن در عصر صفوی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه اصفهان

3 استادیار دانشگاه اصفهان

4 دانشیار دانشگاه اصفهان

doi
10.22034/jiiph.2022.49214.2278
چکیده

طب عامیانه در دورۀ صفویه، از برخی زمینه‎ها و بسترهای متعدد معرفت‎شناختی، فرهنگی و اجتماعی تأثیر پذیرفت. از یک طرف، خصلت‎های فکری و فرهنگیِ دیرپا، تثبیت‎شده و تاریخی، وضعیت جامعۀ ایرانِ عصر صفوی را به‎مثابۀ جامعه‎ای پیشامدرن تثبیت می‎کرد و از جانب دیگر، وقوع برخی تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در این دوره، بر وضعیت فرهنگی، نظام باورها، جهان‎بینی‎ها و هنجارها و اعمال طبقات اجتماعی در بستر زندگی روزمره تأثیر می‎گذاشت. این دو مولفۀ کلان به‎صورت مستقیم و غیرمستقیم، بر وضعیت طب عامیانه در این دوره تأثیر گذاشتند. فرضیۀ این پژوهش این است که طب عامیانۀ دورۀ صفوی، به‎صورت هم‎زمان از مؤلفه‎هایی هم‎چون اسطوره‎ای بودن جامعه، اتکا بر کیهان‎شناسیِ پیشامدرن، غلبۀ علوم غریبه و رویکردهای مبتنی بر طالع‎بینی، رواج گستردۀ خرافه‎گرایی و هم‎چنین وضعیت ساختاریِ علوم، تأثیر پذیرفت. تلاش می‎شود تا به روشی تحلیلی، این مسئله تبیین شود که بسترهای مهم و تأثیرگذار بر وضعیت طب عامیانۀ عصر صفوی، از کدام زمینه‎های معرفت‎شناختی، فرهنگی و اجتماعی تأثیر پذیرفت.