فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سیلاب‌ها از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی هستند و پهنه‌بندی دقیق مخاطره سیلاب، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش خسارات جانی و مالی دارد. در بسیاری از حوضه‌های کوهستانی ایران، کمبود داده‌های هیدرومتری و محدودیت مطالعات میدانی، مدل‌سازی و ارزیابی خطر سیلاب را با چالش مواجه کرده است. در این پژوهش، از رویکرد ترکیبی سنجش‌ازدور (RS)، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل‌سازی عددی برای شناسایی و نقشه‌برداری مناطق مستعد سیلاب در حوضه آبریز چومان، واقع‌بین سد کانی‌گوژان (بالادست) و سد چومان (پایین‌دست) استفاده شد. نقشه‌های کاربری اراضی استخراج و برای تعیین شماره منحنی رواناب در مدل هیدرولوژیکی (HEC-HMS) و ضرایب مانینگ در مدل هیدرولیکی دوبعدی (HEC-RAS 2D) به کار رفتند. بر اساس داده‌های بارش ایستگاه بانه، هیدروگراف‌های سیلاب برای دوره‌های بازگشت مختلف تولید گردید. نتایج نشان داد که در سیلاب با دوره بازگشت ۲۰۰ ساله، دبی اوج از حدود ۴۲۰ به ۲۱۰ مترمکعب بر ثانیه کاهش‌یافته و سد کانی‌گوژان موجب کاهش ۵۰ درصدی شدت سیلاب و تأخیر حدود 5/4 ساعته در زمان اوج سیلاب شده است. در پایین‌دست، بیشینه سرعت جریان در نقاط بحرانی تا حدود ۱۹ متر بر ثانیه مشاهده شد که با بهره‌برداری هم‌زمان از سرریز و دو تخلیه کننده تحتانی، به حدود ۱۳ متر بر ثانیه کاهش یافت. از منظر نوآوری، این پژوهش با ادغام داده‌های سنجش‌ازدور، مدل رقومی ارتفاع و مدل‌سازی هیدرولوژیکی–هیدرولیکی در محیط GIS، نه‌تنها پهنه‌های پرخطر را شناسایی می‌کند، بلکه برای نخستین‌بار تأثیر دو سد متوالی را بر دبی اوج، زمان‌بندی سیلاب و الگوی پهنه‌بندی خطر در یک حوضه کوهستانی کم‌داده کمی‌سازی می‌نماید.