فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کاهش تراز آب زیرزمینی در دشت‌های ایران، از جمله دشت قزوین، نگرانی‌های جدی درباره‌ی پایداری منابع آب و تداوم فعالیت‌ کشاورزی ایجاد کرده است. جهت کاهش معضلات ناشی از کاهش حجم آبخوان‌ها، ابزارهای اقتصادی جدیدی مانند بازار سهم آب برای مدیریت منابع آب زیرزمینی مورد توجه قرار گرفته‌ است. از اسفند 1401 به منظور افزایش بهره‌وری و حفاظت از منابع آب زیرزمینی، بازار سهم آب به طور رسمی در دشت قزوین تشکیل شده است و بر اساس سازوکار بازار شکل گرفته، حداقل 10 درصد از حجم معاملات به نفع آبخوان ضبط و ذخیره می‌گردد. در این پژوهش به منظور بررسی اثر تشکیل بازار آب بر تراز آب زیرزمینی به شبیه‌سازی تراز آب زیرزمینی تحت دو سناریو الف) وجود بازار آب و ب) نبود بازار آب، با استفاده از پویایی سیستم‌ها در افق زمانی 25 ساله در بازار ثانویه پرداخته شده است. قیمت آب نقش کلیدی در ورود عرضه کنندگان و میزان عرضه به بازار دارد. به این منظور در ابتدا قیمت تعادلی بازار با استفاده از توابع عرضه و تقاضا محاسبه شد، سپس نرخ ورود به بازار با استفاده از ترکیب نرخ رشد خطی و لجستیک شبیه‌سازی گردید. نتایج نشان داد که تشکیل بازار آب موجب کاهش برداشت تجمعی آب زیرزمینی به میزان حدود 49 میلیون مترمکعب طی دوره 25 ساله نسبت به سناریوی بدون بازار می‌شود و تراز آب زیرزمینی را به میزان 19 سانتی‌متر (معادل 5/0 درصد) بهبود می‌بخشد. با این حال، این میزان بهبود اندک بوده و حتی در سناریوی وجود بازار آب نیز روند کلی تراز آب زیرزمینی همچنان نزولی باقی می‌ماند. بنابراین، بازار آب اگرچه می‌تواند به‌عنوان ابزاری مکمل در مدیریت منابع آب زیرزمینی مؤثر باشد، اما به‌تنهایی برای دستیابی به پایداری آبخوان دشت قزوین کافی نیست.