بررسی پدیدۀ روبه‌رشد انتظار و منجی‌گرایی‌(مهدویت) در عصر ‌ایلخانان

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تاریخ تشیع دانشگاه تبریز

2 دانشیار دانشگاه تبریز

doi
10.22034/jiiph.2020.12606
چکیده

اعتقاد به ظهور امام‌زمان،یکی از ارکان ‌اساسی مذهب ‌تشیع امامی است که در طول تاریخ ‌اسلام و تشیع جریان داشته است. در دوره تسلط مغولان و تأسیس حکومت ایلخانی در ایران مسئله منجی‌گرایی‌ (مهدویت) رشد بسزایی یافت‌. حضور عناصر بیگانه با مذهب غیر‌اسلامی و مسلط شدن‌ بر جامعه و مملکت اسلامی‌ باعث بروز، فتنه و فساد، هرج‌ومرج، بروز جنگ‌ها، افزایش مالیات‌ها و آشفتگی اوضاع شد. در چنین شرایطی، مردم بیش از هر زمان دیگری، احساس نیاز به مصلحی را داشتند که با آمدنش به تمامی ظلم و جورها پایان بخشد. در این دوره، انتظار ‌و منجی‌گرایی‌، بیش از عصرهای دیگر در عقاید و افکار‌مردم ‌(شیعیان) و حتی‌ غیر‌شیعیان رسوخ کرد‌. به‌طوری‌که ‌در برخی از شهرها هر روز مردم به انتظار منجی به دروازۀ شهرها می‌رفتند و به انتظار امام‌ غایب می‌نشستند‌. در این پژوهش علل پیدایش و رشد اندیشۀ منجی‌گرایی و مهدویت و پیامدهای آن ازجمله بهره‌برداری قیام‌کنندگان از اندیشۀ منجی‌گرایی به روش توصیفی‌تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.