رسول‌زاده و دین اسلام (تحلیلی بر جایگاه دین اسلام در اندیشه و عملِ سیاسی محمدامین رسول‌زاده)

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه شیراز

2 کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی دانشگاه شیراز

doi
10.22034/jiiph.2020.12607
چکیده

این مقاله که با هدف بررسی اندیشه و عملِ سیاسی محمدامین رسول‌زاده در عرصۀ دین اسلام انجام شده است، در صدد است به این سوالات پاسخ دهد که دین اسلام چه جایگاهی در اندیشۀ محمدامین رسول‌زاده داشته است؟ و مهم‌ترین شاخصه‌های رفتار‌‌ سیاسی رسول‌زاده در عرصۀ دین اسلام کدام‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رسول‌زاده با وجود این‌که بر نقش و اهمیت دین اسلام در زندگی شخصی و اجتماعی انسان تأکید داشت، اما شرایط سیاسی و اجتماعی قفقاز و نیز برخی پیش‌فرض‌های ذهنی مانند تأثیرپذیری از روشنفکران عصر خود، باعث شد که وی از دین اسلام در راستای اهداف سیاسی و ناسیونالیستی خود نیز بهره جوید. او از ظلم و استعمار تزاریسم علیه مسلمانان روسیه و قفقاز در راستای اهداف و آمال سیاسی خود استفاده نموده و از هیچ کوششی در راستای تطبیق اسلام با اندیشه‌های سوسیالیستی و ناسیونالیستی و نیز تفسیر ناسیونالیستی از مسئله اتحاد اسلام فروگذار نمی‌کرد. روش پژوهش دراین نوشتار، توصیفی‌تحلیلی با تکیه بر آثار محمدامین رسول‌زاده و اسناد تاریخی است.