ارزیابی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر هوشمندسازی مدیریت پروژه‌های ساخت سدهای بتنی با رویکرد ترکیبی تصمیم‌گیری چند معیاره فازی و یادگیری ماشین

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی عمران، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

3 گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی، دانشکاه ارومیه

4 استاد گروه مهندسی مکانیک بیوسیستم، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.22059/ijswr.2026.409192.670080
چکیده

با توجه به پیچیدگی روزافزون پروژه‌های ساخت سدهای بتنی و گسترش کاربرد فناوری‌های هوشمند، فقدان یک چارچوب بومی و نظام‌مند برای شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر هوشمندسازی مدیریت این پروژه‌ها، تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و فنی را با عدم قطعیت مواجه کرده است. هدف این پژوهش، توسعه یک چارچوب ترکیبی و داده‌محور برای ارزیابی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر هوشمندسازی مدیریت پروژه‌های سدهای بتنی است. در این راستا، ۱۰۰ عامل کلیدی در قالب ۹ معیار اصلی شامل فنی، زمانی، اقتصادی، ایمنی، فرهنگی، محیطی، قانونی، نظارتی و فناوری شناسایی شد. داده‌ها از طریق دو پرسشنامه ساختاریافته گردآوری گردید؛ به‌گونه‌ای که ارزیابی عوامل توسط ۳۳ کارشناس و مقایسه‌های زوجی معیارها توسط ۴۲ متخصص باتجربه انجام شد. در گام نخست، از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی برای وزن‌دهی معیارها، تحلیل روابط علّی میان آن‌ها و محاسبه امتیاز نهایی هر عامل استفاده شد. در گام دوم، خروجی‌های حاصل از این مرحله به‌عنوان داده‌های ورودی به 12 مدل‌های یادگیری ماشین به‌کار گرفته شد تا قابلیت پیش‌بینی وزن‌ها، پایداری رتبه‌بندی و تحلیل حساسیت نتایج مورد ارزیابی قرار گیرد. در چارچوب تلفیقی، سه مدل رگرسیون شامل رگرسیون حداقل مربعات جزئی، رگرسیون بیزی و رگرسیون ریج بررسی شد که نتایج نشان داد مدل حداقل مربعات جزئی از دقت و پایداری بالاتری برخوردار است. یافته‌ها حاکی از آن است که عوامل فنی و بومی، به‌ویژه محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و نیاز به سامانه‌های هوشمند پایش، بیشترین اثرگذاری را دارند. چارچوب ارائه‌شده، با توجه به ماهیت داده‌محور و ساختار انعطاف‌پذیر، برای مناطق دارای شرایط فنی، مدیریتی و نهادی مشابه قابل تعمیم است.