فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 این پژوهش با هدف بررسی اثر تغییر کاربری اراضی و تغییرات عمق بر ویژگی‌های زیستی، شیمیایی و فیزیکی خاک در منطقه فومن، استان گیلان انجام شد. بدین‌منظور، از هر یک از کاربری‌های جنگل طبیعی، باغ چای و شالیزار، تعداد ۱۵ نمونه خاک در پنج عمق (20-0، 40-20، 60-40، 80-60 و 100-80 سانتی‌متر) جمع‌آوری شد. شاخص‌های اندازه‌گیری شده شامل کربن آلی خاک (SOC)، تنفس میکروبی (Cmin)، کربن زیست‌توده میکروبی (MBC)، گلومالین، میانگین وزنی قطر خاک‌دانه (MWD)، فعالیت آنزیم‌های دهیدروژناز، فسفاتاز اسیدی و قلیایی، سلولاز، pH و ضریب متابولیک (qCO₂)  بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل عمق و کاربری بر تمام شاخص‌های اندازه‌گیری شده در سطح احتمال یک درصد (p<0.01) معنی‌دار بود. به‌طورکلی، باغ چای در اغلب شاخص‌ها عملکرد بهتری نسبت به دو کاربری دیگر داشت؛ به‌گونه‌ای که در لایه سطحی (20-0 سانتی‌متر)، مقدار SOC، Cmin، MBC، آنزیم سلولاز، گلومالین و MWD به‌ترتیب 94/17، 36/0، 44/19، 16، 3/14 و 7 درصد بیش‌تر از جنگل و 86/36، 68/1، 79/46، 61/23، 92/55 و 34/52 درصد بیش‌تر از شالیزار بود. فعالیت آنزیم فسفاتاز اسیدی در لایه سطحی کاربری جنگل نسبت به کاربری‌های باغ‌چای و شالیزار به‌ترتیب 66/23 و 88/10 درصد بیش‌تر بود. در مقابل، در لایه سطحی، فعالیت آنزیم‌های دهیدروژناز، فسفاتاز قلیایی و شاخص qCO₂ در شالیزار به‌ترتیب 4 برابر، 35/7 و 86/31 درصد بیش‌تر از جنگل و 89/15، 5/9 و 28/43 درصد بیش‌تر از باغ چای بود. این افزایش نشان می‌دهد که میکروارگانیسم‌های خاک در شرایط غرقابی شالیزار، به‌دلیل محدودیت اکسیژن و کارایی پایین مصرف کربن، انرژی بیشتری برای حفظ متابولیسم صرف می‌کنند. سایر شاخص‌ها نیز با افزایش عمق کاهش معنی‌داری داشتند. این نتایج بیانگر برتری نسبی باغ‌های چای از نظر کیفیت زیستی و پایداری خاک نسبت به سایر کاربری‌ها و اهمیت حفظ این کاربری در اکوسیستم‌های خاکی شمال ایران است.