اثر مصرف گوگرد و محتوای رطوبت خاک بر اکسایش گوگرد و ویژگی‌های شیمیایی خاک‌های آهکی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه،

2 مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

3 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، ایران.

4 مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

5 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران.

doi
10.22059/ijswr.2026.404098.670024
چکیده

خاک‌های آهکی بیش از 87 درصد اراضی کشاورزی ایران را تشکیل می‌دهند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر مقادیر مختلف گوگرد (صفر، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ کیلوگرم در هکتار) در دو سطح رطوبتی (۴۰ و ۶۰ درصد رطوبت اشباع) بر فرایند اکسایش گوگرد و برخی ویژگی‌های شیمیایی خاک‌های آهکی و غیرآهکی همراه با باکتری تیوباسیلوس (Thiobacillus) بود. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در پنج نوع خاک با درصد آهک متفاوت انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان اکسایش گوگرد در رطوبت 40 درصد و مقدار 500 کیلوگرم در هکتار حاصل شد که این امر بهینه‌ترین شرایط برای فعالیت میکروبی اکسیدکننده گوگرد را فراهم می‌آورد. افزایش رطوبت به 60 درصد باعث کاهش سرعت اکسایش ناشی از محدودیت اکسیژن و عملکرد کمتر فعالیت میکروبی شد. در این تحقیق بیشترین کاهش معنی‌دار pH و افزایش هدایت الکتریکی (EC)، غلظت‌ قابل‌جذب فسفر، سولفات، آهن و روی پنج نوع خاک مربوطه به تیمار 1000 کیلوگرم گوگرد در هکتار و در رطوبت 40 درصد بود. بیشترین کاهش pH در خاک قزلر (87/0 واحد)، بیشترین افزایش EC در خاک بابل (19/1 دسی‌زیمنس بر متر)، و بیشترین غلظت فسفر (1/41 میلی‌گرم برکیلوگرم)، سولفات (2690 میلی‌گرم برکیلوگرم)، آهن (9/62 میلی‌گرم برکیلوگرم) و روی (25/1 میلی‌گرم برکیلوگرم) در خاک بابل ثبت شد. خاک شریف‌آباد با 44 درصد آهک، کمترین تأثیرپذیری را نسبت به اکسایش گوگرد و تغییرات pH داشت. نتایج این مطالعه نشان داد که مصرف گوگرد همراه با رطوبت بهینه می‌تواند به‌‌عنوان راهکاری کارآمد برای اصلاح خاک‌های با محتوای آهک کمتر از ۵۰ درصد مورد استفاده قرار گیرد.