تولید و تحلیل روند شاخص‌های‌چرخندگی روزانه در شمال‌غرب ایران

نویسندگان

1 استادیار/گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران

2 'گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران

3 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز

doi
10.22059/ijswr.2025.403738.670020
چکیده

این مطالعه به بررسی گردش جوی سطح بالایی بر روی منطقه شمال غربی ایران با مرکز تبریز از سال ۱۹۴۸ تا ۲۰۱۰ می‌پردازد. هسته اصلی این تحقیق، ایجاد شاخص چرخندی روزانه (DCI) برای سطوح ۵۰۰ هکتوپاسکال و ۷۰۰ هکتوپاسکال است. این مطالعه با استفاده از ۲۳۰۱۱ نقشه ارتفاع ژئوپتانسیل روزانه از بازتحلیل NCEP/NCAR، گردش‌ها را به پنج نوع متمایز طبقه‌بندی می‌کند: خط ناوه (TL)، لبه ناوه (TE)، ستون ژئوپتانسیل (COL)، لبه پشته  (RE)و خط پشته (RL). تجزیه و تحلیل میانگین فراوانی‌های سالانه در سطح ۵۰۰ هکتوپاسکال، تسلط قابل توجه سیستم‌های پرفشار را نشان می‌دهد. الگوهای پشته (RL و  (RE به طور کلی ۵۳٪ از سال بر منطقه آذربایجان شرقی تأثیر می‌گذارند، در حالی که الگوهای ناوه (TL و (TE  تنها ۲۲٪ از زمان رخ می‌دهند. تسلط واچرخندی به ویژه در فصل گرم، که توسط کمربند پرفشار نیمه‌گرمسیری اداره می‌شود، قوی است. در فصل سرد، توزیع متعادل‌تری پدیدار می‌شود، به طوری که سیستم‌های پرفشار، سرد و کم فشار به ترتیب ۴۳٪، ۲۸٪ و ۲۹٪ از مواقع رخ می‌دهند. نکته مهم این است که ارزیابی روند بلندمدت با استفاده از آزمون من-کندال، تغییر قابل توجهی در الگوهای گردش جوی در طول دوره ۶۳ ساله را نشان می‌دهد.  روند موجود نشان دهنده تغییر دینامیک جوی در منطقه مورد مطالعه است که پیامدهای مهمی برای آب و هوای محلی، از جمله تأثیرات بالقوه بر الگوها و میزان بارش و فراوانی خشکسالی در شمال غربی ایران دارد.